Tiɣilt Racid d anaẓur di tiflewt, yexdem aṭas n timzeknin di Mestɣanem, di Wehran, deg aṭas n temnaḍin nniḍen. Di tagraa -agi yezzi ɣer tisuqelt n isura ɣer taqbaylit. I Lmend n twafɣa n usaru Črek s-ɣur tizrigin “double voice” tella-d gar-nneɣ timlilit. Ihi ad as-nefk awal i unaẓur akken ad aɣ-d-yini tiktiwin-ines ɣef yidles akked d tmeti ideg nettidir.
Di lbal-ik d leqdic am wa ara d-yessalin sinima taqbaylit ?
Tewwi-aɣ-d ad negzu belli mčči d sinima s timmad-is iwumi nemεaṛṛeḍ. Yal taɣawsa deg tekwat-is. D « le doublage » kan iwumi nekker di teswiεt-a. Nettarra-d isura n wid iɣ yifen ɣar tagi-nneɣ daya. Ur nesselqaḍ yiwen di tẓuṛi, ur neḥetted ḥedd deg weɣṛum-is. Yal wa ad yekrez ar tilas-is » Idles-nneɣ ira-asen akk i warraw-is d inazuṛen-is. Win id-yurwen tafaliḥt a wufan! Yernu mačči ḥaca ldublaj di sinima neɣ cḍaḥ d cna iwumi i-ilaq asen-ṭṭef afus. Yella umezgun, tamedyazt, tira, les arts plastiques, « l’audiovisuel » s umata… Yal tama la teskinfiḥ. Yal wa ansi id-yesnuɣṛuy…
Sinima aqbayli d aεaṛqub nniḍen s wazal-is s ilugen-is , d isufar-is d wayen yak i-iccuden ɣer-s . Mačči d tkaεrir. Akken qqaren: « Lecɣal n taddart meqwrit, nekwni nekred meẓiyit ». Ur d- aɣ yella ara di tedmi asen- nenjeṛ abrid i sinima -agi. Llan imawlan-is id-aɣ yifen, itewlen, iwatan i cwel am wagi. « Ur tsuɣalent ara wulli d tiεellafin » yerna deg yiwen was.
Tura ma yella leqdic-agi nneɣ yezmer asen-d-yefk tiktiwin igarzen neɣ tamuγli i wulmen, a rrebeḥ a tafat. Awid ukan limmer ad necbu tamurt n Lhend, ṣbaḥ meddi d asaru s tutlay-nneγ.
Awufan limmer a n izmir i yisura yecban Narnya neɣ Shrek aten-id negger am uzeṭṭa i yiman-nneɣ. A wi-dren an ṣṣiweḍ ɣer din! Mulac, dac ak-iniγ? Yal wa ad-yeddu ilmend uḍaṛ-is ad yernu ṣbaṛ d aεwin-is d usirem ger wallen-is. « Awi ddan d wi it-yifen, ad yettεanned ɣer-s yaweḍ ». Yelha win yesfilliten i wayen yelhan!
Acu n allalen i ilaqen i wanect-a ?
Awal zwareɣ-ak-id deg-s. Mačči dayen isehlen.
Ɣṛiγ kra n yedlisen, aṭas aya, asmi ilemdeɣ iyi-iman-iw: »Les techniques de la bande dessinée » yakk d cwiṭ yaεnan amteddu n vidyu akked sinima , amek ssalayen medden isura, si tira n « le scénario » alamma yezri, ufiɣ mačči d urar n warrac. « Jevdeɣ amrar yenhez udrar ». Wamma tawilat ur n heddeṛ-ara fell-asen. Mačči d awezɣi baεda! Maεni bab-is ad yissin anda yeggar iḍaṛen-is ur yettbarriz ara kan s tuqna n allen. Sinima n yimawlan-is id ak-nniɣ.
Nesla belli tettedum ad terrem Harry Poter ɣer taqbaylit….
Mačči ala Harry Potter i ssarameɣ at-id nner s irebbi n tebaylit, maεni sya s azekka yiwen ur yeẓṛi d acu ad yennunten neɣ amek ara nili. Ula d “at rebbi ttbeddilen ṛṛay” neɣ ala? Aqlaɣ la n-teddu I wudem n teswiεt, s wayen iwumi nezmer daya. Sya ar zdat an wali ṛṛay-is amek. Ad uɣaleγ alamma d awal-nni n linna: « Aken yella was yeks-it umeksa » akken is-qqaren. Yerna mačči ala ayagi yesεiɣ d cɣel am wakken tezṛiḍ.
I dhen-nwen ad sudsem isura tura-m kunwi ? Anwa asentel tebɣid at iud aruḍ d asinaryu ?
Ula d asmi meẓiye&gamma,; ur lliɣ- ara seg widak-nni yeswehlifen, is yeqqaṛen: « A BaBa ṭṭef-iyi imecṭuḥen, imeqṛanen zmereɣ-asen ». Cwiṭ-agi n ldublaj iwumi mεaṛḍeɣ, s nnεi bu turin, aqli am win it-id iteksen seg weksum-is. Stehzaγ tikwal ula di lwacul-iw. Ahat ad iyi-semḥen. Ad rnuγ εad tinfusin timaynutin n sinima i uqaṛṛu-iw. Awi qlen d « Superman » afus da wayeḍ dihin ur ttağǧeɣ yiwet. Ur beṭṭuɣ ara iman-iw ɣaf ssin ay acrik. Xas ulamma nniγ-d akka: ma tecfiḍ di 1980 ar 81 asmi iyi-tuɣ zemreɣ yerna stufaɣ, uriɣ yiwet n tenfust. Iḥuma-yi deg-s yiwen urfiq-iw (Mouhous Madani ma tecfiḍ fell-as, dɣa εaddan 20 iseggasen aya urd-iban rriq-is (ssarameɣ ur t-yuɣ ur at-yebli) rriɣ-tt d « la bande dessinée » s tefṛansist (usinaṛyu-agi). Armi d taggara εaddi-k kečč inas i « la sned » a tt-id tessufeγ. Mačči d yiwet n terni igezreɣ, taggara teqqim akken, « wa yewwa wa d arekti ». acku ulac iberdan att-yessufγen ɣar lebraz akken as nessummen watmaten.
Limmer zmireɣ, ur ttɣulluɣ ara iman-iw, ad ssufɣeɣ akk tirga-w ɣer lebɣi nsen-t. Tilli ahat ur da yi-d tafeḍ-ara dagi. Yerna am akken ik-d-nniɣ seg linna: “Lecɣel n taddart meqrit, nekni nekred meẓiyit”. As nneg atan uriɣ kra neɣ aten ad aruɣ isinaṛyuten agi. I wacu? I wumi? Swayes a qableɣ tameddit -nsen? S wulac? « Werǧin d-yessufeɣ ḥedd ajgu seg umager-aman ». Ulamek ara ti-d tezgeḍ ur turiw a gma. Limmer terbiḥeḍ ay ul, sinima-agi yesεa imawlan-is is d-ibegnen yakkan udem igarzen. Limmer deg ulac irgazen ahat asen- inni: « ayen tid tesseb tderɣelt a teččen warraw-is», maεni atan llan, limmer ur asen ṛẓin ara ifadden. Awi yufan limmer srekden tiqqar-nsen widak nni yettarran iman-nsen ulin s agur. « Sanda yeqṛeb ur yewwiḍ, ɣer wanda yebεad isuref ». Awufan ur sqecmiεn ur ttdullun iman-nsen ur d-aɣ ttɣuṛṛun ara. A wi zarεen deg isura taqvaylit (mačči ala tutlayt) akken yemeṣwab lḥal daya I nessarem xerṣum ad ttemgren ineggura I wakken ur d ttaffen-ara iman nsen am yigujilen umeslay iwumi tenger ssekka.
Yessenṭeq-it-id Hamid Ait Slimane
yettkemmil