Amar Benhamouche d amejay n tnefsit ( psychologue) yecqa yidles imi nnig tujya yerna i yiri- s tayri n tira akked d umezgun. Yura tacquft « Irus d Tanatus » ara d yefɣen deg ussan-a id teddun. Di tecquft agi mačči d izli n iɣulad i yesegrareb umyaru. Akken a nẓer amek i tega tmuɣli-s tella-d gar-nneɣ tadiwenit agi :
S tewzel n wawal innid i yimeɣriyen-nneɣ anwa i d-Amar Benhamouche ?
Amar Benhamouche d aɣerman alsawi, illul deg uqbu deg useggas 1985. Lemdeɣ deg aɣerbaz amenzu di taddart-iw. Ma deg uɣerbaz alemmas akked tasnawit deg tamdint n Uqbu. Wwiɣ-d l BAC di 2006 , sin akkin lemḍeɣ tujya n tnefsit ( psychologie ) armi d wwiɣ agerdas n Master deg aḥric-agi n tusna deg useggas n 2012. Tura ttkemileɣ tulemda-inu di tmurt n Fransa.
Turiḍ-akka, deg ussan-a yezrin, adris ɣef umezgun s teqbaylit . Tefkid-t tikta-k akked tamuɣli-k ɣef wamek yella ass-a umezgun-agi n teqbayli. Anda yella lexsas deg aḥric- agi n tẓuri ɣef akken i tettwaliḍ timsal kečč-nni ?
Ugru amzwaru iyi id ibanen yezmer ad yesfhem anda tewḥel tamselt d akken ulac lebɣi sɣur yimṣulta akken ad sbedden yiwet n tisertit tadelsanit ara iɛabbin timsal yecqan idles s umata . nniɣ-d aya imi lsas amzwaru akken ad ibedd umezgun ɣef ifaden iṣaḥen d tilin n tizeɣwa yecqan amezgun. Tizeɣwa ara yillin d allel akken ad ftin imyura d izeffan( comédiens) yeɛna umezgun. Ilaq tudsiwin ara sen-yillin di lmendad akken ur yettemderkal ara waffud-nsen deg usnulfu ɣef yir uguran id yettawi lexṣas. Si tama nniḍen yella uɣbel yeqnen ɣer lɛaqliya n timeti-nneɣ yettwalin ɣer-ass-a n wussan amzegun s yir tit. Tikwal tirebuyaɛ n umezgun( xerṣum tid yellan) ur d ttafen-t ara tizaffatin ( comédiennes) ara yuraren deg ticequfin-nsen-t. Mačči d yiwet n tikelt deg nwala tirabuyaɛ -agi selɛabent iragzen di ddur n tmeṭṭut… cekk-iw ur yecbiḥ wara awakgi. . aya ineq amezgun. Aya yettruẓẓu sser n uḍris s lekmal.
I wakken ad yewwet umezgun n teqbaylit s-ugerz yerna ad ibedd ɣef ifadden-is , amek id as ilaq ? yeɛni a neqqen kan lebɣi-nneɣ ɣef wallen n ddewla ? Neɣ tewwid a ncemer ɣef iɣalen-nneɣ akken ad njab isufar s wacu ara d yeddem ṛṛuḥ ?
Akken ad yesfilet umdan a tili ṣṣaba deg ayen ixadem ilaq tayerza n uḍref( akal). Ddewla si zik tella d iɛawiq mgal asefti n yidles –nneɣ s umata( Aya yela yiwen yeẓra-t). Ayen, ɣef tteqlliḥen yimdebren yellan ( akka tura ) d lebni n lejwamaɛ, d aɛiwed n trutwaren, d taɣuzi n tzuliɣin…di lqidar deg ara sallin ixxamen n yidles, tiɣermin i sinima akked umezgun. Aya yesɛa sseba acuɣer imi agdud tedhen tmusni, yegman di dduḥ n yidles d awezɣi ad yettwakalex…ulac acu ttagaden isnarafen( dictateurs) n ddunit meṛṛa am umedyaz neɣ argaz iqedcen deg idles…Ɣef aya ddewla testehza deg yidles…tettnadi a teserwel imdanen ɣef yidles. Maca idles amaziɣ d ayla –nneɣ… ulamek ara s nezzi s weɛrur. Ala nekni s leqbayel i d tewwi as nezzi akken as id njab isufar s wacu ara teker ad tecbu idelsan n leǧnas iḍen. Ɣef aya ilaq-aɣ ad nesnulfu s wayen nesɛa deg yal aḥric icuden ɣer yidles : d aẓawan, d ccna, d amezgun, d sinima, d ungalen…. . ilaq diɣ ad tili tasuqilt n tcequfin akked ungalan ilsawiyen( Molière, Tchekhov, Brecht. . ) ɣer taqbaylit akken a nleqem adif atrar i tasekla –nneɣ.
Lemeɛni kečč yellan d amejay n tnefsit ( psychologue) amek i tegziḍ ackal si teckal iman-is timeti-nneɣ ɣef timsal-agi iccuden ɣer yidles . Ayen ulac isemṣaren( producteurs) ara yegren tadrimt deg lebni n tizeɣwa n umezgun, n sinima, d wayen yakk izemren ad yerfed idles-nneɣ ?
Ugur-agi yeqqen ɣer lɛaqliya n yemdanen-agi. Wigad iweɛan neɣ yeselḥuyen timsal( imedbren) ttmuqulen kan nfaɛ-nsen ur d cligen ara deg ayen nniḍen( tadrimt terrabi aqacuc akken is yenna Ferḥat) . Imṣulta di tmurt ur bɣin ara ad yefti yidles …a beɛda deg aḥric n umezgun akked sinima. Skud yedrɣel ugdud . . skud yeḍmen-sen uɛjar ɣef ukersi n leḥkem. Ayen bɣan d agdud ameɛlal ur nessin ara ad yinni « ala » mi ilaq ad yinni « ala », ur nessin ad yinni « ih » m ticki i-ilaq ad yinni « ih ». S tewzel n wawal tefeɣ fell-asen liḥala-agi. Agemmuḍ( résultat) n liḥala –agi yegluglen( stagne) nettwali d takriḍt( violence) deg teɣli tmeti-nneɣ wakali. Terda n walaɣ ur negzi timusniwin, acerdaq n yiseɣ akked tisas…Ɣef aya tiget n imesnulfuyen( createurs) fɣen neɣ ǧǧen tamurt . . neɣ bedlen lḥirfat. . acku ufan-d iman-nsen ɣef rrif . ; ttwaɛazlen am tmalalt n leɛcur !
Aya-gi id tenniḍ yeɛna wid yellan deg udabu, nekk ttmeslayeɣ ɣef leqbayel imawlen n tedrim y. Ayen urgin ad kecmen s tehri ara annar-agi n yidles s iṣurdiyen-nsen… ahat taqbaylit ur asen tella deg ul?
Akken kan ara d yebder umdan tadrimt. . ilaq ad yezdi ɣer ɣer-s adabu( lehkem). Di tmurt-nneɣ wa i teddu s wa. Akken ad yesemḥileq bab n tadrimt i cci-ines yerna ad yizmir a t-yesefti, alaq ad iccud imraren akked udabu. Ulac tardset iferqen at udrim d leḥkem. Wa yettqawit deg wa. Nnig waya deg yiwet n timeti am tagi-nneɣ, isenden ɣef timurṣaḍ( l’irationnel), idles d taɣewsa ur d nesekcem ara tadrimt. Bab-is yexla( akken qqaren) . Ɣef aya imɛalmen imeqranen s yir ṭit i ttmuqulen amezgun, sinima, idlisen…. Ɣef aya d aṣetaf akken ad niwlen s tadrimt-nsen leqdic adelsan… ( ur yettak ara laẓ baba i yeqqar unzi… ) Ɣef aya bexlaf gdud ( ma yuk/ ma yebɣa ) i-izemren as-yar asnad i tjadit, i yidles…qqaren imɣi n ṣṣaba meɛqul !
Imi akka, waqil iberden reglen zdat n yidles s umata. Rrnu ɣef aya lqela n yemyura n yeḍrisen imeɛnan. . kečč ikecmen annar n tira n tmezgunin, amek ik-id iban ubrid akken amzgun n teqbaylit a d yali yiswir-ines, ad yecbu win umḍal wakali ?
D lawan akken a nettaru s yiwen udem yettegan lmendad i tiḥerfit( profesionnalisme). Ilaq a nedfer illugan n tira ama deg umezgun neɣ deg ungal neɣ deg tullist. Ur nesɛi ara lextyar deg unect-a. Kra n nteskla yullin di ddunit alarmi i tedfer lumur-agi is id ṣṣeḥ nnuba a ttettwisen. Nnig waya ( akken id nnena lina) ilaq tasuqilt n tira tijenṭaḍin ɣer tagi nneɣ akken amayag aqbayli ad yefti ad yewɛu i yicqiriwen n zzman atrar deg nella. Ilaq isentalen ilsawiyen ( thèmes universels). Ilaq diɣ asegrireb n kra n iɣaladen id nneneɣ qef lɛaqliyat-nneɣ. . Tamselt am tuzzuft( sexualité) neɣ tahalilt ( l’érotisme) ad tekcem di tira-nneɣ. ; ɣer melmi akka ara sen nezzi s weɛrur xud fell-as i tebna timeti . yal tezuri yemderkalen ɣef yir tiseɣliyin leqrar-is d axmet neɣ nger…Ulac urar deg unect-a ! Ilaq tira taqbaylity a tedhem yakk anaren n tira yellan mebla akukru…. tira i yelmeẓyen (policiers, roman à l’eau de roses, d aventures…. ), tira i yimeqranen( tizemnit, tasnameti, amzruy…. . )
Acu umu zemren yeɣriben-nneɣ yellan di tmura n berra a txdemen akken ad seftin amezgun d yidles-nneɣ imi din ahat yella tawil ugar n dagi di tmurt ??
Tidet dagi di lɣerba yela tawil akken ad nejmaɛ adrim i yidles…am akken llan ttawilat nniḍen ( tizeɣwa n umezgun, tizeɣwan sinima. . ) mac allan diɣen wuguren…di lɣerba , deg akal abarani amdan yesɛa ayen i t iceɣben ma lexedma, uguren n temɛict( ur yufi iman-is yerked akken ad yelhu d wayen nniḍen) rrnu ɣef aya mzerwaɛen yeɣriben di tmura ne berra akkin akka ( ur zdin ara deg yiwet n temnaḍt , wa da wayeḍ dihin) . . xas akkan zemreɣ ad innɣ aṭas umu nezmer a t nexdem imi da yeshel felleɣ akken ad nemlil wid i tewlen deg aḥric n yidles . . i-izmren ad fken affus n tallelt.
Ma nniɣ-ak :
Mohya ?
D nnib wis ssin
Amezgun ?
D ddwa ḥellu
Tira ?
D tajbirt i yixef
Tayri ?
D tudert
Tamurt n leqbayel ?
D tamurt-iw
Tasekla taqbaylit ?
D ṛṛuh s wacu ara tidir teqbaylit
Ait Slimane Hamid

