La Dépêche de Kabylie

Asegzawal amezday amaynut n teqbaylit deg uẓeṭṭa

Uẓenẓun ɣer uẓenẓun i yesalay ufrux lɛec-is, yella deg awal. Akka ula d tamaɣizt, taḥajurt ɣef tayaḍ tesebded iɣerban d yejga ara yeṭṭfen axxam-is. Xas akken d leqrun tekmen ddaw ufezqi n timawit, xas akken d-isaggassen acḥal, tezdew deg ussu n lbaṭel akked timuḥaqranit, s lebɣi n warraw-is tewwet s ugarz , yekes-as wajir tuɣal t-ttedu ɣef ifadden-is. Aya yebda di tagara n yisaggasen n 70 asmi kkren id kren yiɛazamen am Lounis Ait Menguellet, Ferhat, Idir, Mouloud Mammeri, Salem Chaker, Matoub Lounes … akken ad zwin fell-as tindal. Seg yimir tezraɛ liqqa di lǧedra n tmaziɣt, tebda tesemɣay-d tiskar id yettawin iguma.

Lsas amezwaru d tajarumt akked illugan n tira id as-yega Mouloud Mammeri I temslayt. Leqdic-agi ur nesɛi-ara tamtilt yewwi-d asnulfu n ungal imenza s teqbaylit s demma n Rachid Alich (asfel/ fafa), Said Sadi( askuti), Amar Mezdad( yiḍ d wass). Ikuftawan-agi imenza, zuɣren tutlayt ɣer ugni n tira. Di lhejna n waya nnulfan-d yiɣmisen imezwura s teqbaylit am uɣmis ” amaynut»,” asalu», “tamurt», “iẓuran” d wiyaḍ…

Si tama nniḍen amezgun n teqbaylit yebda yettefriwis ddew leɛnaya n tidukliwin tidelsanin id yefrurin deg isaggasen n 1990 menbeɛd tulya n tmurt ɣef ayen umu neqqar asget n yikabaren. Di lbal-nneɣ, neḥlufa bden tthubbun-d leryaḥ ara yefrun lḥeb ɣef allim. Asaru amenzu n teqbaylit “ tawrirt yettwattun” id yettwaksen seg ungal yura Mouloud Mammeri ɣef yella di lmendad Mass Bouguermouh, yussa-d i lawan akken id iwakked ɣef aya. Ziɣema tebda tettfeɣ targit! 

Di tagara n issaggasen n 2000 yenulfa-d uẓeṭṭa n Lweb yefkan affud nniḍen i tutlayt tamaziɣt. Ttawil-agi , ur iɛeṭṭel ara yuɣal d allal gar ifassen n wid iḥamlen taqbaylit akken ad leqmen i tutlayt igeṭṭumen s wacu ara teǧuǧǧeg. Deg akka nettaf d akken deg adagen ( sites) neɣ deg yiẓeṭṭa imetiyen ( réseaux sociaux) am Face book neɣ twitter bdan yeqbayliyen ttemsawalen s teqbaylit bay-gar-asen. Mačči d-izli n yeblugen neɣ n wadagen id yellan i lmendad fkan lemqud i tasekla taqbaylit s yal udamawen-is. Anect-a yakk yenerna seg asmi id yenulfa unasiw Unicode n taqbaylit( clavier Unicode kabyle).

I wakken tira a tessɛu udem id as-ilaqen, di lǧera n uḥerkel-agi id nebder , yella-d diɣ tuzna n imawalen( lexiques) ɣef uẓeṭṭa am usegzawal “ taqbaylit/ tafransist- tafransist / taqbaylit “ yettwasnen i nezmer ad nnef s ttawil n usaɣwan agi: http://www. tutlayt. net/asegzawal-taf. php .

Di tagara-agi gren ɣer uẓeṭṭa n Lweb yenulfa-d usegzawal amaynut umu semman : « asgzawal imezdi n taqbylit/ dictionnaire encyclopédique kabyle » . Nezmer a nekcem ɣer usezgawal-agi s ttawil n tansa-agi:

 http://dukabyle. lescigales. org/.

Asegzawal-agi amaynut yemgared ɣef wiiyad imi iḥuzz yakk iḥricen n tusna ama di teskla, neɣ tusna, neɣ tanwalt, neɣ imɣan, inziyen, tusna n yiɣersiwen…dayen melba cekk ara yeǧǧen wid yettarun s teqbaylit ad affen kra suturen d awal akken ad sebɣen tikta-nsen s tmeslayt-nsen.

Amaynut ur yeqqim ara kan ɣer usegzawal, imi tagara-agi diɣ nnulfan-d yiseɣẓanen( logiciels) i usfti n imyagen n teqbaylit akked d uqɛad n tucḍiwin tijrumiyin deg tira s teqbaylit. Ahat d anect-a yakk i yesmendgen imyura am Mohamed Arab Ait kaci akken ad yesuqel ɣer taqbaylit ungal “ amɣar d illel/ le viel homme et la mer” n Ernest Hemingway akked d ungal “abarani/ l’étranger” n Albert Camus. Am akken diɣ id yerra umyaru A. S. H Rubaɛiyat n Khayyam akked d adlis n Nietzsche (akka i yettameslay Zaratoustra/ aini parlait zaratoustra) ɣer tagi nneɣ. Si tama nniḍen ad neff Louni Hocine yesuqel ɣer tutlayat n Si Muhend U Mhend adlis n Khalil Jibran “Nnbi” am akken diɣ id uɣalen kra n yungalen n yemyura iẓẓiyriren ɣer taqbaylit gar-asen : Ahlam Mestghenmi, Azedine Mihoubi, Mohamed Sari, Nouredine Louhal, Taos Amrouche,Hamid Grine.

Tasuqlit n yedlisen ur telli ara kan s tqebalit, imi ula d atmaten-nneɣ imaziɣen n Lmaruk kecmen annar agi . Gar yidlisen id yuɣalen ɣer tirifit tagara-agi nezmer ad nebder “Cehrazad” sɣur amedyaz n rrif yettwasnen Karim Kannouf. Melba cekk d anect-a yakk iɣ-yeǧǧan nesflit s uzekka yeǧǧuǧen i tutklayt-nneɣ imi s tidet d wa id abrid-is yettawin mačči d isuɣan deg izenqan.

Ait Slimane Hamid 

Quitter la version mobile