Akayad n BEM

Partager

Mi yekfa wawal ɣef tmaziɣt deg BEM 2016 s usekkud n usirem, s tmuɣli ɣer yiḍrisen ma ttarran-d azal i tmaziɣt, ma sedduyen-tt ɣer zdat, ad d-uɣaleɣ ɣer usatal n ukayad-a akken ad ttreɣ talɣa ines d telqey ines. Awal-iw ass-a ad-t-id-awiɣ ɣef usentel n ukayad akked tseqqamut i t-id-igan.

1. Asentel n ukayad:

Yal tanga tesεa aɣawas ines unsib i d-isuffeɣ uɣlif n usedwel aɣelnaw; yettwellih-d amek ara d-yettunefk ukayad i unelmad. Win n tmaziɣt yebna-tt ɣef uḍris d yirmad n tutlayt d usenfali s tira. Aḍris isefk ad yili d ullis; tuttriwin d yiwellihen ad d-ttwikksen seg-s. Amek i d-usant tɣawsiwin-a deg usentel n tmaziɣt ?

1.1. Aḍris:

Arra n MEN/ONECI yefka-d s ttfasil talɣa n uḍris : “Ad yers yirem ɣef yiwen n uḍris n kra n umaru yettwassnen. Aḍris-nni ad yili d ullis ideg zemrent ad d-ilint tewsatin n yinawen i yellan deg yihallen n ulmud alemmas; ad yesεu azal n 250 n wawalen.” Iselmaden yuɣen tannumi d ikayaden walan acḥal i yecceḍ usentel n ubrid-a : Aḍris meẓẓi, ur yuwiḍ ara ɣer 150 n wawalen; mačči d ullis; tuttriwin ur d-usint ara merra seg uḍris. Aḍris-nni yettwakkes-d seg wungal, d acu kan amur i d-yettunefken deg ukayad mačči d ullis; ha-t gar uglam d usegzi. Ticraḍ-is d tid n usegzi imi yeskan-d amek i ttbeddilen medden tidmi d tigawin nsen i lmend n wakud d usatal ideg ttidiren. Deg-s kraḍet n tseddarin d timecṭaḥ, ttwakkesent-d seg sin n yisebtar n wungal. Acimi d tidak-nni i d-yettwafernen ? Amek i d-ttwabnant akken i d-ttunefkent akken deg ukayad ? D ṭṭlam sari !

1.2. Tuttriwin :

Ula deg umur n tuttriwin yella wucuḍ. Tuttra tis- II-3 tbedd ɣef yiwet n tefyirt ( “ Ḍefren-ten Leqbayel” ) ulac-itt deg uḍris; terna-d d abandu, tuɣal d tasalelt i ulaɣmu n tjerrumt. Tin n ufares s tira tbedd ɣef usegzi / usfukel, mačči ɣef wallus.

2. Taseqqamut i d-igan asentel –a :

Aswir n ukayad, s umata, yezmer ad yili iwulem win n yinelmaden; yezmer ad yili yuli neɣ yuder cwiṭ. Awal wezzil, yefra. Ayen ara yesɣezfen awal, ma nebda-t, d aswir n tseqqamut i d-ifursen asentel n tikkelt-a. Amek armi teɣli deg udernu n yigulen yerna deg tmussniwin n uswir aɣurbiz ?

2.1. Gar wallus d usegzi:

Deg useɣti, iban ad yili umčeqlel gar yiselmaden ɣef tuttra I-4 (anaw n uḍris). Ad ilin wid ara yeddun d ufakul n tseqqamut tunsibt n tmaziɣt i tt-yefran di rray belli aḍris-a d ullis mačči d asegzi; ad ilin diɣen wid ara d-yinin d aḍris imsegzi, mačči d ullis. Aniwa ara tt-yefrun ma yella d imezwura ara d-yemlen i yineggura ?

2.2. Aktazal n umahil n unelmad :

Inelmaden ttuheggan akken ad d-inin d ullis acku, deg yiluɣma n wallasen send akayad, xedmen kan ɣef wullisen imi d ayen i yellan deg yiwellihen n uɣawas n BEM n tmaziɣt. Ma tettunefk-asen tezmilt d takemmalit, ha-t-an uwin ayen ur ttalasen ara (réussite abusive); ma tettwakkes-asen, d lbaṭel acku ttuwelhen ɣer wullis s tuttra tis I-5. Wamma ma yella ttuxeṭṭan wid i d-yefkan tiririt iseḥḥan, d ayen kan !

2.3. Ticki tuttra tessanaf :

Tuttra tis I-5 (ɣef unallas: “Anallas deg uḍris-a, d agensay neɣ d azɣaray ?”) teṭṭef afus i yinelmaden ad ffɣen akkin i unnar. Amek ? Inelmaden ssnen tamacahut agi n unallas; anida yella, ha-t dinna wullis. Iban-asen ad d-inin d ullis wanaw n uḍris mi ara d-rren ɣef tuttra tis I-4 ( “D acu-t wanaw n uḍris-a ?”). Ugur ha-t deg tririt ɣef umur wis sin n tuttra tis- I-5 ( “Suffeɣ-d seg uḍris sin n yimedyaten i t-id-yemmalen.” Da, inelmaden ad nadin, ad refden, ad sersen, ur d-ttafen ara ayen ay ulac acku aḍris-a ur yebni ara ɣef uɣawas n wullis, akken i t-ɣran deg uɣerbaz. Ulac anallas deg tugzimin n uglam d usegzi. Tikkelt-a, imyura n ukayad iban ɣlin deg sshil. Ur stufan ara ad d-afen neɣ ad d-fernen ullis, ullis ideg llan iferdisen n tutlayt i iwulmen i yirmad n ukayad : aya yeskan-d nniya ideg yeḍra umahil. Walan anallas (i yerzan kan ullis / récit) deg yinaw (discours) : aya yexḍa i tussna n yiḍrisen.

Yahia Bellil, amaswaḍ n tmaziɣt

Partager