Seg O5 Yulyu n 1962 ar O5 yulyu n 2OO9, mačči d yiwet iɛeddan ɣef uqerru n… Tmurt. Adabu i d-ibedden, yegla-d s dimuqratya-ines. Tamezwarut akk, mi iɛedda usfunteḥ n Ben Bella, d ddimuqratiya n « tewra el ictirakiya ». Yesserwa-yaɣ Boumèdienne Fidel Castro d Mao Tse Tong « almi d imi, nuɣal nettgergiɛ laẓ », akken i as-yenna Ferhat.
Yemmut Boumèdienne (neɣ nɣant!?), yennulfa-d Chadli Bendjdid, tennulfa-d « ddimuqratya lmes’ula », tikwal « teḥta ḍil atawabit », tikwal « teḥta ḍil el islam ». Di ddula n Chadli dɣa i d-banen yedrimen n pétrole, i tuɣ aẓar « l’économie de bazar ». Bezzeɛ lulu-nni yessaweḍ ad nzent teflukin di Tamanraset, yessaweḍ même ad aɣ-d-yaɣ « Le défi algérien ».
Deg yiseggasen-nni n Chadli i d-nulfa daɣen « tura el islamya n Khomeini ». Imiren i yebda l’intégrisme yettenfufud am tmes ddaw yiɣiɣden. Yeqqen udabu allen-is ɣef unfufed-nni. Ugar n waya, yeldi-d tiwwura i kra n win yessawalen awal n Rebbi. Tfuk « ddimuqratiya el ictirakiya », yedda udabu deg ubrid n « islam ddin ddula ».
Di Tmurt n leqbayel, tlul-d Tefsut-Imaziɣen. Yezzi s uɛrur udabu i tiɣri n tugdut. yeddem aɛekkaz ad yerreẓ Tafsut.
Telḥeq-d « la révolution Stan smith » n Tuber 88. Yeffeɣ-it udabu leɛqel. Mačči akken tt-yenwa i teffeɣ. Yeldi-d uceqqiq n tewwurt i yikabaren imagdayen, tcemmer s tehri i yikabaren islamawiyen. FIS yuɣ lezzayer s « mebla rebbi ncallah ». Tamurt tetteddu s iɣẓer. Tenṭeq-d la grande muette : tekkes Chadli, terra FIS ar lḥebs.
Atan ssawlen i Boudiaf. Ilul-d usirem anect-ilat. Yezreɛ « Boudy » asirem, « yemmut ».
Rrebrab yekkat s lqedd-is. Mazal cwiṭ ad yaweḍ lebɣi-s. Ataya Zeroual d Rédha Malek mmtafaqen belli « la peur allait changer de camp ». Aya ur yettdum ara. « Le chaud et le froid »’ yesnulfa-d « Rraḥma ». Rraḥma-agi tuɣal d la réconciliation nationale di ddula n Bouteflika.
Ass-a, rebrab yuɣal ar deffir, idrimen llan, tugdud-nni n dictionnaire wiss melmi ara d-tennulfu. Mebla ccek asmi ara d-nnulfun yisertayen imagdayen n tidet, mačči, akken i as-yenna win, d « les produits inutiles d’une démocratie ratée ». Sya ar ass-nni « Taḥya Lǧzayer ! »
T. Ould amar
