Boussad Berrichi – « Tamusni tugar tillas » (ifuk)

Awal ɣef tizrigin imi ahat din i yella lexsas akken ad tefti ugar tasekla taqbaylit.

Busaɛd At Barac (Boussad Berrichi): Tamsalt n tezrigin meqwret. Iseggasen iɛeddan, tizrigin d isufuɣen kra n wadlisen s teqbaylit mačči d tid yellan deg annar n tmaziɣt. Tagara-agi, lullented kra n tezrigin s teqbaylit d isufuɣen adlisen s-wudem amaynut. Deg ayen d ifɣen tagara -agi, aṭas imyura akked timyura d yufraren, anda tira-nsen tella-d akken ilaq, wwind amaynut ama di temsal i d-bedren neɣ i d-sqerdcen, arnu ɣer wayagi, tamuɣli- nsen ɣef tegnit n ddunit, ttin icban timuɣliwin n yemyura nniḍen di ddunit. Tella yiwent temsalt iɛekren asufeɣ n yadlisen ɣer kra tezrigin. Tamsalt n-wadrim tuɣal d aɣwbel ameqran. Ɣef akken neẓra, adlis mi d-iffeɣ, ilaq ad yaweḍ ɣer tendalsiyin iznuzuyen adlisen i-wakken ataɣen wid it-yebɣan, maca tizrigin ur zmirent ara ad ssiwdent adlisen ɣer tḥunna di yal tama n tmurt. Arnu ɣer tamsalt agi, abrid n tezrigin isɛan imusnawen deg usezreg ur ṭuqtent ara, degmi tikwal kra n wadlisen, tefɣend s wudem ur yelhi ara. Teqqimed temsalt n suma n wadlis, d aɣbel, imi imdanen ur zmiren ara i-leɣla.

I wakken adlis n taqbaylit ad-yaf iman-is, ilaq iberdan deg aḥric n-idles akked t-tira. Aya icud ɣer tsertit n tmurt. Ahat ad-yas wass i-deg tarwa n tmurt yebɣan lxir i-tmurt nsen, ad sbedden lsas illan d win iṣaḥen i-yidles s umata. Di tegnit agi, yal yiwen ixeddem akken yufa, ger cwiṭ d waṭas, asirem yella ɣef tsekla taqbaylit ar yalḥun aṭas, a ttenfali, a ttenerni akka ɣer zdat.

tagra-agi ttmeslayen ɣef tulya n tilbizyunat akked d radyu i wid yebɣan ad seftin deg uḥric agi, tilibzyu tilellit s teqbaylit yewḍed lawan-is ?

Nesla yakan adabu inna-d belli ad-illi tiwwura i-wid yebɣan ad sbedden tilizriyin (télévisions), maca ɣef akken neẓra yakk, ayen d iqqar udabu am « uɣebbar s-allen ». Ayɣerf? Werǧin adabu di lzzayer id-yenna tidet ara yilin d ayen yelhan i-wagdud neɣ i-yidles amaziɣ. Adabu d bu-tkerkas, ala tiqqucaḍ i-yessen, degmi ma yella-d belli tilizriyin ad ilint sɣur udabu, ḥsu belli adabu ilaq ad ibeddel udem, ilaq ad tili tilelli, ilaq iẓarfan n wemdan, ilaq tameṭṭut attesɛu iẓerfan innes am argaz, ilaq tugdudt anida tamsalt n ddin ur ilaq ara a d-tili di tsertit neɣ deg annar n wagdud (espace public), ilaq tamaziɣt ad tilli d tameslayt tunṣibt taɣlnnawt (langue officielle et nationale), ilaq ad tilli tilelli umeslay. Ayen yakk id nniɣ aka, adabu ur yebɣi ara ad yilli ubeddel di liḥala n wagdud. Ihi, di yal tikkelt, adabu isfitriw i-wakken ad isedhu iggad yettargun abeddel n tsertit sɣur wid yeṭṭfen tamurt di tmexneqt, di 1962 ar ass-a. Aṭas idammen i-iguzlen ɣef tilelli ntmurt, maca tagara teffeɣ tirga mxalfa, degmi adabu yellan ar-ass-a, d tikerkas nniḍen id yettawi.

Asirem illa ɣer yilmeẓyen, ma bɣan neɣ zemren ad xedmen kra s-yiman nsen, ur ilaq ara ad arjun adabu. Ihi, wid iẓemren i leqdic agi, asalu yakkan yenǧer, iqqimed kan wid ad isnulfun kra n kra s tmaziɣt neɣ s teqbaylit, d acu ilaq ad yilli s-lsas n tegmat akked s-ttrebga ger iqbayliyen.

Acu-t usirem n Mass Berrichi i yidles Aqabayli ?

Asirem innu d win yakkn medden merra, d win anda idles nneɣ ad iflali, ad inerni, ad iddu akken tedda tegnitn ugdud aqbayli.

Tamuɣli-w d ttin imusnawen nneɣ imeqran, am Lmulud At Mɛammer. Tamuɣli agi,d ttin d-iqqaren belli akken yebɣu iddu lḥal, ad yas wass i-deg agdud-iw ad yawi tilleli innes i wakken ad iddu akken teddun yagduden imeqranen di ddunit, wid isbedden idles nsen, tameslayt nsen, taɣarma nsen, amezruy nsen, ttidiren di talwit ger yagduden nniḍen. Ihi, asirem meqer mačči d kra, i-wakken anaweḍ ɣer-s, yewwid kan i yal yiwen ad ixdem ayen umi yezmer s wudem n tidet, s rẓana mačči s tmerziwt neɣ s umseččew, ilaq ad yili s wuddem n talwit akked tegmat garn-nneɣ akked d imaziɣen d yagduden nniḍen.

Teqqimed temsalt n ttrebgad netta-t i d-lsas n teqbaylit. I wakken iqbayliyen ad ilin d agdud am yagduden n ddunit, ilaq ad nebnu azekka nsen ass-a ɣef ttrebga n-tarwa nsen s teqvaylit. Ma yella yal aqbayli yettmeslay s teqbaylit i-ttarwa-s, ifka-asen idles innes akken yelha, akken ilaq s wudden iressan, iban belli azekka n tarwa nneɣ ad yilli d azekka yelhan. Tasuta uzekka d ttin ara yerran tajmilt, ad ili tgerrez aṭas mačči d ttin ara d-iqqimen tagujilt, win d yussan att-yesegrireb.

Iswi innu s wuddem usnan, anda ma-ddiɣ di ddunit (Europe, Amérique, Asie…), taqbaylit neɣ tamaziɣt s-umata, d ttin id afud-iw.

Ihi, lsas imaziɣen d tamaziɣt s umata, lsas iqbayliyen d taqbaylit.

Ait slimane Hamid