Qqimen -d yikufan d ilmawen. Lɣella-nni n zik tedda d yiḍuman. Ur d- tegri nnuba i usnulfu. Taẓuri tecceḍ ɣef lɛetba n tizelgi, alarmi ula yir axeclaw yuɣal d taɣawsa ɣef ttnadin medden s lḥir. Iseggem i tizelgi ujeɛbub n uɣanim ! Am wakken i as- yenna Jean Paul Sartre : « skud tesmirjiḥ tudert, skud lmut tettban bninet ». Win yeẓran ur yetwehhem , ma d win ur neẓri yesbab taqennuẓt i leslaf. Yeḥfa wallaɣ, tuli-t tkikuct, ur d- yeqqim wanzi, ur d- yeqqim usefru, ur teqqim tezlit ara yessifsisen kra ɣef ṛruḥ ! Win igan tameɣra weḥd-s ikeččem annar n uzulal . Tutra mi tger iman-is, teqqar : « acu –t akken wayen yellan deg ukufi ? ». Wid i d -yekkan deg ubrid i neǧren iseggasen , ḥsan azal n yigerrujen yefren din, qqaren axxam ur icebbeḥ ukufi , xas ini yecba akal yellan d abandu. Lḥewj yerra-aɣ ɣer usniger, dɣa nesnigir armi yedda lqeḍ yegla s uqamum. Meɛna, anwa i as- yeslan i André Malraux mi yenna : « xas ddunit telsa talaba n uzulal, yella wayen i neflen i tizulelt( absurde), tansa- ines d lxir i d- newwi di lǧerra n tikli-nneɣ ».
Deg yiseggasen n 70 alarmi d wid n 80, azal n ccna n teqbaylit yeṭṭef iswir i d-yerran lɛez i tezlit taqbaylit, i timadit n uqbayli. Idir, Ait Menguellet, Ferhat Imaziɣen Imula, les abranis, Matoub Lounes, d wiyaḍ fkan –as udem i usefru , gan-as lmendad i uḥiḥa, ssulin awal n teqbaylit ɣer wanda ilaq ad yali. Zrin wussan, leḥqen- d wid yettɛawaden i yiɣes asewwi. Ayen yellan di tqacuct yegrareb, yeḍfer agadir ur d- tettmagar luḍa, yedda d yisaffen ur nesɛi taggara. Lkemmun seḥnen wiyiḍ ɣef lkanun n leɣṛur, ikcem ixammen, armi ula d tarbut ideg d- nettheggi alqim , ɣef tirgin-is i d- tewwa ! Yeqqur uɛerqub n yisefra, yeḥluli ucewwiq deg yir lɣiḍa. Ikufan yellan d azamul n yiseɣ tuli-ten takka. Tisselbi n umdan tella deg unadi, ṣwab yeflali-d di tifin ! Wid yesneɛmalen fetlen seksu n yidles, wwin taḥaḥayt n umezgun s akkin. Cuffen ddabex n ukellex, fkan tansa i wayen ur nesɛi tansa. Ddan di zzedwa n uḥerbebbu, ttun belli amendil n leɣrur d awezɣi ad yeddel tidet. Acu n umezgun yellan, ticki d amezgun s timmad-is i yuɣalen d amezgun s wacu tturaren wid i as- yellan i wudem-agi n tẓuri am wakken i asen- llan yiferriwen i yiselman ? Yettuɣaḍ mi ara d- yeɣli lfen gar yifassen n wid ur sen- nessin. Yexnunes wurar deg yir ixmir, armi iberreq nḥas si ddaw n tebrek n yir asayes. Itezzi wallaɣ , ur as- yufi abrid i ubrid.
« Azulal d taɣzint yemderkalen ɣef tilist n war tazmert-is » i as- yenna Albert Camus !
Yecceg uḍar ɣer uzulal , yeqqim ukufi d ilem, yeqqim uxxam d tasga semḍen. Igerwaḥen izdeɣ-iten uwaɣzen n cwal armi jlant tewkilin yettleqqimen lebɣi n usnulfu deg wallaɣen n widen iɛebden ttewḥid. « Ma yella ur tensir tikti seg ufezqi n lmeɛqul, d lmuḥal ad tjab tamusni !» i d- yenna Albert Einstein. Wid yettnadin lefhem nnig n lefhem qqaren : « amezgun s taqbaylit d amumen,melmi kan i d- yennulfa, labud ad yili kra n lixṣas segmi ara yuɣal ibedd ɣef yifadden-is », zun akken yemgarad wallug n tira n tceqquft si tutlayt ɣer tayeḍ ! Ihub-d ubeḥri n timurṣad, ibedd ɣef yimnaren n leḥwari, yezwi ṣṣwab d lmeɛqul. Ma d wid terḥa liḥala n yikufan i d- yeggran d ilmawen qqaren : « ur nefhim ara amek ara yessali umdan taceqquft s teqbaylit, ma yella netta s timmad-is ur yessin ara maḍi tutlayt-nni ! ». Akka i d lbext n umezgun s teqbaylit, win i d- yusan ad yeɛrek akken i as- yehwa arekti , xas akken urǧin yuli. Anwa i yenḥerwen ? Teḍra d umezgun s teqbaylit am ujɣed-nni n zyada, eǧǧ-it neɣ kkes-it kifkif. Ayen i d -iɛeddan n tmezgunin di Batna, yesmar lɣid deg wulawen n wid iḥemlen amezgun, n wid i as -ibudden leɛli, n wid i as- yessaramen tudert. Iban am wakken wid iṛuḥen ɣer din, awidukan ad ttikkin, wicqa udem n taceqquft i wwin. Yettwet yixef ɣef leɣḍer, ɣef usayes yurar ttkeɛrir s tmucuha n tweḍfin i d- ifɣen di ccetwa. Maca, i yetwehmen ala wid ideg tezdeɣ nniya, imi taẓuri di tmurt-a teqqen ɣer tijɛal akked d usqizzeb. Amek ara d- yennulfu wayen yelhan s teqbaylit , ticki ar ass-a n wussan, ur neṣṣaweḍ ara ad nesɛu xas d aɣmis n yal ass s tutlayt-agi ? Ula i d -iga nnif di tegnit n lḥif ! Yella dderz, tella tikli. Tella tmeɣra, tella lɣiḍa. Ur yeɛdil wudem n tsebḥit d win n tmeddit. Idles irekkun s yigeffuren i d- smaren wid yettnawalen yir asigna, xas tuzmiwin-is uɣalent d awal kan ur neṭṭḥaz ur netthuz ulawen yeqlen d lqeṣeh, armi kkan akkin i tnica. Ihub-d waḍu n uzulal, yezwi meṛṛa taɣzint akked usekkud i yettwalin !
Deg yikufan , yeqqim-d wanɛi n lmegtin ur nemmut. Lebxur yessawalen i tmettant , kesben leḥyuḍ d tiɣemmar. Yeḥḍem wallaɣ s unaɣur i d-yersen ɣef tegnatin n tmusni. Amek ara s-yeddu wawal i wawal ticki timeti tedduri tiɛezzegt ? Win yesɛan ul-is d aḥnin yeddez, ma ɣer wid iḥemlen acelqef n telqafin xas gar tirgin yerɣan , ɣer-sen tebrez. Talaɣt, wis kan ma tt-sseḥlulin yimeṭṭawen n wid yugin tamettant uqbel lawan ? Ma d ikufan wissen, ɣer zdat, ma asen-id- yeǧǧ zzman amkan ? Ziɣ akka i teḍra yid-k ay axxam yebnan ɣef lsas n uzulal !
Ait Slimane hamid

