Iman yesmirjiḥen di lxelwa n tudert

« Ddunit bḥal tiddas yal yiwen lḥirfa-s win ur neẓwir yenza yixef-is ilul-d lɛebd yettwaqqes lehna tettwakkes-as s yimeṭṭawen i d- yeldi allen-is ».

Ifyar –agi n Lunis Ait Menguellet sersen aḍḍad ɣef ljerḥ yeqqazen iman n yal ales, seg wasmi i tebda txelqit ɣer wass-a . « Nekk » yellan d agellid ɣef tnefsit n yimdanen – seg wass amenzu deg ara d -nlal armi d ass aneggaru deg ara nemmet- yezga yekcem deg tuttriwin ur nesɛi tilas : acu i d tudert ? Ansi i d- nefruri ? Amek i d udem n yiman ? Acu i d taggra i yurǧan yal yiwen seg-neɣ deffir lmut ?

Amek akka i d- yettban lebḥer deg yettɛummu yiman n umdan yezgan yeḥcer ! lemwaji yettawin « Nekk » n yal yiwen ɣer tizrugin n watwar ddan-t d snat n tɣawsiwin : talalit akked tmettent. Uqbel neɣ akkin n snat n timsal- agi ḥedd ur yeẓri acu yellan neɣ acu ur nelli. D ahdum n wannect-a i d-yeslalayen ahat ifyar-agi :

«ttwaṭfeɣ di tcerket n zzman arekti giɣ ur yuli kra xedmeɣ sfesden-t wussan leslaḥ-iw yezzi-d fell-i urareɣ s wayen iyi-d- iṣaḥen ma d ddunit turar yess-i »

Tudert d urar , lmut d leqrar ! Tudert( ɣer wid yettmeyyizen) d asayes deg yal taɣawsa, tesɛa sebba n tilin-ines. Ulac ayen yellan iwakken kan ad yili. Agacur ur yettiki di lleɛb n tudert akked lmut. Kra yellan nnig n wakal neɣ ddaw wakal d aɣebbar neɣ d amuddir yella s lɣerḍ , yella s lmeqṣud . Yeqqar Milarepa : « asnulfu n wallaɣ yugar iferdisen yettnemḍaren di tignaw ». Tidet !

Gar kra n yiliwen yeddren( les êtres vivants), amdan deg wakken (yernu ala netta) yekseb tafrit, yeɣli di tefsit n yiɣblan, yemderkal ɣef tuffirin yeẓḍan aɛdil n tudert ɣef ufeggag n lebda. Tikwal, amdan, ikennu i lweɛd acku tiririt ɣef yisteqsiyen iceblen allaɣ-is, urǧin frant. D awezɣi ad yenser lejwab uqbel tuttra ! Tikwal( deg wakken yettef-d iman-is icuba tadla gar waccaren n tudert) yettɣawiɣ , yesgerwil tikta-s amer ad yerr iɛewwiqen yesden ɣef tasa-s ddaw taɣzint-is ! ifyar i d- yefɣen seg yimi n umedyaz d inigan ɣef traḍ asemmaḍ yellan gar « Nekk » d yiman :

« zgiɣ lliɣ d aɣawaɣ ttɣewwiweɣ ɣef kra yellan ur ḥudreɣ widen sneɣ tɣaḍ-iyi tinna iyi- yurǧa tuttriwin tezzint deg walla afray-nsent ur d- iban».

Di dderz n wawi terreḍ yekkren gar yixf d yixf-is, annar( ul d tasa) yuli-t uɣebbar yesfilliten i nger(ayen iwumi neqqar taggara n zzman). Amedya( n trewla ur nenfiɛ bab-is) ifyar-agi n Codex Regius :

« iṭij ad yebrik akal ad yebleɛ deg waman ad xsin yitran yettmecɛulen ad neqḍen deg yigenni yulwan abbu ad yali d asawentimes ad tezher tirni ijujaḥ-is ad mecḥen kra yellan ».

Imcegɛen n laxert ufan nnuba i userwet, acku, ticki yegrareb ubrid wicqa ma iḍfer-it usyax !

« Nekk » yellan d imiktil n yiman , yesmirjiḥ ɣer tussna d war tusna. Ameyyez xas ma iferru kra, tuget n lawan i d- irennu d urfan iṛuḥ ur neẓri ayen texmet di lḥebs deg i tt- tekbel ṣṣura. Gar sin n yiberdan, yiwen iwulem : tikli metwal anda yebɣa « nekk » neɣ askucendew ɣer wanda yella lebɣi( azamul n talwit) . Maca, ṛṛay d amur, tilawt d amur -nniḍen. Wid ijerben( uzzu n yixf) ẓran belli yal afran isenned ɣef ẓẓur , yal tarewla teḥwaj aseɣres di kra di ṣṣura ! Andaf n ṛṛuḥ d win i d isem-is ! Ahat daymi tucḍa ɣer tiggugemt d tin i yesmendigen izemniyen akken ad inin ugar n wayen i d- tessuter tmenna :

« mačči d asefru iyi-ihwan d ancad i d- yenced iman-is mačči d tameɣra i yellan d leɣbayen-iw i d lqut-is mi ɣunzaɣ lehḍur dayen yebra-d i tseddarin-is » .

Yettban yifezqi n uɛewwiq deg yettal yiman. Ur yezmir ad iḥerrek ur d -yufi ixef –is deg uglugel. Asrugmet n yiman yecba tiɣri n taḥbubt mi ara d- tenɣel. Trad uffir yekkren gar-as akked « Nekk » yecba times ur d- nefki dduxan ulamma ajajiḥ-ines yesseknef kra yellan d taxlijt di tfekka. Ulac tarewla zdat lmeḥtum ! Yeqqar René Guénon : « azamul yettɣima, maca,, ticki taɣzint terra aḍar, yettuɣal( uzamul-nni) d tlaɣa tilemt ». Mi yeddukkel lḥir akked ustehzi, ttemyekrafen yiḍarren, ttin yiberdan xas akken inig s anda nniḍen yesmirjiḥ zdat lebɣi ! Yesmermic i wul akked tasa ! Yeqqar Jalal El Din El Rumi : « beṛṛa n yiman-ik ? Inig am wa ad k-yawi ɣer wanda yezdew yixf-ik, ad yerr takka n yiman-ik d aɣebbar n uwraɣ ɣef yettnaɣ di lebɣi-k».

Akken yebɣu isud umdan imezzuɣen-is, neɣ yessebɛed allen-is ɣef tuttra iceɣben tidmi-s, ur yezmir ad yessenser seg ubeḥnuq seg yeẓda uglim-is. Iman d aḥric di « Nekk » ḥed ur yezmir ad ten-yessenser. Mi tebɛed tmuɣli, rqiq wayen i d- yettuɣalen, mi qarbent wallen yestewḥac wayen i d-yettlalen. Di tegnatin( am ta) n cekk, asefru yettenjaɛ taluft :

«yufa-yi-d( usefru) d akal heggaɣ igemmu weḥdes weḥdes ur yeḥwaj ara ad t- sweɣ mi semḍeɣ netta iḥelles d acercur iwumi ur zemreɣ d tiregwa yenǧer deg yiles ».

Tudert d azrem bu tsuqas ! Asif deg yuzzel lawan ur yenǧir ɣef twenza laman. Leqlam ma yura, aḍu yezwi tira. Lmaɛun ma yekrez akal , tikli ad tessed. Allen ma runt, itij yeswa aman( n yixf) ɣef leḥnak. Ilul-d umdan asmi akken tesmirjiḥ tilin ɣef timiṭ n yilem. Imraren si yeẓda ṛṛuh ččuren d tiyersiwin. Talalit tezwar lqeṛh ɣef lferḥ, tamettant tezwar ɣef lferḥ. Maca, allaɣ( xas yiɣil yufa) ur yerkid s wannect-a. Yeṣɛeb usekkud di ṭlam, ulamma asules d tagnit yezwaren tayeḍ. Azabuq n tizumna akken yebɣu lqay, taggara-s d yiwet :urar d urar awidukan ad as- yeg yixf ilugan i d as- ilaqen . Qqaren imenza( wid i d- yecfan i tlalit) : d asefru i d ddwa n tlufa . Amedyaz( ahat yella uqbel talalit) netta yenna :

« ssefreɣ ɣef usefru ssefraɣ asefru d liḥala- inu kerheɣ asefru ssefreɣ kerheɣ yakk tudert-inu bɣiɣ ad cnuɣ ɣef tin ḥemleɣ

fell-as kan i yelha usefru ».

Ait Slimane Hamid