Iban ur d ayen yessefraḥen ad t-id-yini yiwen, maca d ayen i d-ijebden awellih n tiṭ ed wallaɣ taggara-ya almi ur yezmir ad yessusem yimi n win yesnuzgumen, deg wakud ideg ayen akka yettbeddilen s tazzla yeɛna tigemmi, idles ed tmagit. Ass-a deg wussan deg Tmurt n Yizwawen yuɣal yeṭṭixxir wayen akken ttuɣ d tuzzigt-is: iqennucen ed ufexxar. Sanda ma terriḍ ad tafeḍ kra n tlawin ǧǧant dayen tiwin n yideqqi seg lexla, ma d aṭas, ladɣa seg tesliyin timaynutin, ur ssinent ulama d amek i d-yettwakkas seg tmurt, neɣ amek ara herrsent afrur s uzdud. Ula deg umsiẓwer aneggaru n yiqennucen deg Ayt Smaɛel, i yettwassnen s yideqqi-yis ed yiqennucen-is, tella-d tegnit ad iẓer yiwen acḥal n tlawin i mazal ṭṭfent deg lɛada, bennunt teqqdent iqennucen. Ɣas ma ahat llant tid ur nebɣa ad ttekkint – acku ur bɣant ad fkent ayla-nsent ad t-xesrent, ad xesrent daɣen – maca seg umḍan ameẓyan n tlawin i yekkin, i ur nɛedda 13 deg tɣiwant merra, yezmer umdan ad iqis ad yektal d acu i d amḍiq i as-d-yeggran ass-a i tgemmi-ya tangawt (patrimoine matériel). Ɣur yiɛeggalen n Tdukkla Tadelsant Adrar n Fad yezmer ad yili waya yekka-d seg uḥbas n tfaska deg sin n yiseggasen yezrin, dɣa tiḥerrazin-a n tgemmi-ya tangawt deg Ayt Smaɛel ufant iman-nsent ur heggan amek iwata i tikkin. Maca ideqqi ur yettzemmil yiwet n temnaḍt kan, ma tbedreḍ-t-id ad tbedreḍ Tamurt n Yizwawen merra. Rnu ula d imsizwar neɣ d tifaskiwin n yiqennucen-a ur llant s waṭas, imi ayen izemren dɣa tura akka ad d-yas deg yimi: amsiẓwer n yiqennucen deg Ayt Smaɛel, Tafaska n ufexxar deg Mɛetqa. Aya ad d-yesbiyyen ugar amek simmal yettuqqa uqeddic n tgemmi-ya yettruḥu d asfel n tudert tatrart, ɣas ma yella nezmer ad neṭṭef deg tgemmi, deg nukni, ad nedder daɣen tudert tatrart.
Mhenni Xalifi

