I lmend n wass agraγlan n tutlayt n tyemmat (21 furar), Tiddukla Tigemmi n Tefrit, tessewjed-d sin yisaragen , i d-yellan ddurt iɛeddan, deg tnarit n tiddukla, deg taddart n Tefrit, deg Uqbu. Asarag amezwaru, iga-t Mass Larbi Yahioun, (aselmad – amaru), γef wazal n uselmed s tutlayt n tyemmat d usudder n teqbaylit deg unnar n tsekla d tussna. Deg wawal-is, yenna-d dakken “Tutlayt tamezwarut i ilaq ad nesselmed i ugrud, d tutlayt-is n tyemmat. Acku, yekker-d deg-s, u nettat tekcem deg-s send talalit. Ilemmed-itt u yettmeslay-itt s wudem agaman, war uguren, xas ur yessin ara tajerrumt-is d yilugan-is. Yerna ur yezmir ara ad yegzu neɣ ad yissin tutlayin-nniḍen ma yella ur yessin ara tutlayt n tyemmat i yellan d aḥric agejdan seg tudert-is d yidles-is. ” Seld mi d-yessegza, s wudem asensegmi, tixutert i tesɛa tutlayt n tyemmat deg uselmed d usedwel (ttrebga) s umata, yezzi Mass Yahioun γer uẓayer asertan n tutlayt taqbaylit d umḍiq i teṭṭef deg tmetti, ladγa γer yimsiwal-is d uswir-is n ufares, ama deg taγult n tsekla, ama deg taγult n tussna. Ibder-d izwal n kra n yidlisen d yimawalen ussnanen uzzigen i d-yeffγen s teqbaylit (aṭas n medden ur ten-ẓrin ara), amedya :
Amawal n tussnakt, tasɣunt Tafsut, uṭ. 4, Tizi Wezzu, 1984.
Amawal n tfizikt tatrart n Dahman Mazed, Tiẓrigin asafu, 2003.
Amawal n tussniwin n wakal n Yidir Ahmed Zayed, HCA, 2004.
Amawal n tsenselkimt n Samia Saad Bouzefrane, 2004.
Amawal n tussniwin n ugama n Omar Kerdja, HCA-ANEP, 2006.
Iɣsan s teqbaylit, (Vocabulaire kabyle de l’ostéologie et de l’orthopédie) n Mohamed Zakaria Benramdane, HCA, 2010…
S wakka i d-yefka ttbut dakken taqbaylit d tutlayt n tussna, tezmer i yiman-is am nettat am tutlayin-nniḍen yellan deg umaḍal. Maca, ilaq kan imussnawen-nneγ ad d-kecmen s annar-a n tussna akken ad tennerni u ad temhaz ugar. Asarag wis sin, iga-t Mass Muḥend BELQACEM, (amuzzig deg tsenselkimt d tetiknulujit). Netta, yuwi-d awal γef wayen i zemrent ad d-awint tetiknulujiyin timaynutin i teqbaylit d wazal n usekcem n tutlayt-nneγ deg Web. Mass Belqasem, yezzi-d awal γef tixutert n usekcem n teqbaylit deg umaḍal umḍin (monde numérique) d tmental i t-yeǧǧan akken ad yerr lwelha-s γer leqdic-a, imi yenna-d dakken ‘’tutlayt ur nekcim ara deg taγult-a n tsenselkimt, ur tezmir ara ad tennerni’’. Dγa ibder-d kra n yiswan n usideg s teqbaylit, gar yiswan-a yuder-d : Asnerni d usnulfu n umawal n teqbaylit (amawal atikniki), amedya : iseγzanen (logiciels), ifecka (outils), isnasen (applications), amassal (format), tuqqna (connexion), asizzel d usudder n teqbaylit deg uẓeṭṭa (Firefox, Skype, Facebook… ), asnulfu n yiḍrisen ussnanen/itiknikiyen ara yesselmed uselmad i yinelmaden-is deg uγerbaz, ladγa imi ulac iḍrisen yeqqnen γer taγult-a. Syin, yefka-d isenfaren i iwejden, zemren medden ad ten-id-zedmen u ad ten-sqedcen am (Mozilla Firefox, Evernote, oppensource, skype… ) akked yisenfaren i mazal xeddmen deg-sen, ttkemmilen-ten am (Libreoffice, Linux… ). Ayen i yessefraḥen ugar, mi ara neḥsu dakken gar n 6000 n tutlayin yellan deg umaḍal, ahil n Mozilla Firefox yella kan s 45 n tutlayin, u gar-asent tella teqbaylit. Ula d ahil Mozilla Focus i d-yennulfan deg useggas-a 2017, yella akka imir-a s 27 kan tutlayin, u taqbaylit tella gar-sent. Γer taggara n usarag, iger-d tiγri akken Iqbayliyen ad sqedcen allalen-a, akken ad sen-fken tudert, acku ma ur ten-sseqdacen ara, ad qqimen kan deg tesga amzun ulac-iten. Ihi axeddim ameqqran yettwaxdam, ilaq kan ad teddu tmetti d temhazt n tutlayt taqbaylit i yettnernin gar yiḍ d wass, acku tutlayt i tt-ixeddmen d imawlan-is mačči d wiyaḍ.
Yugurten At Wejɛud

