Deg umezruy n talsa, ayen iceɣben amdan ur yeqqim ara kan ɣer unadi n wučči, neɣ n udaffeɛ ɣef yman-is, neɣ leqrar n tarrawt, ayen i-t-yerzan daɣen d isteqsiyen ɣef tudert d lmut. Ɣef wakken, i aɣ-t-id-ssawḍen yimusnawen n uzermezruy (préhistoire), azal n 100 000n yiseggasen send talalit n Sidna Ɛisa, segmi i imḍel umdan amdan i t-icban. I tikkelt tamezwarut amdan n Neandertal iga s lebɣi-s aẓekka i umdan am netta. D ttbut belli amdan ixemmem ɣer wayen yellan mbeɛd lmut. D ayen i d-immalen amdan yewwi-d s tamawt belli tella tagara n tudert, tella lmut. Lmut, tesmektay-d amdan belli kullec isɛa taggara, kullec ittfaka, d amdan, d abaɛuc, d aɣersiw, d imɣi, d ayen d-ixlaq Rebbi ɣer ddunit s ṛṛuḥ, illa isɛa taggara. Tugdi d lweḥc d-teseḍfar lmut tessenṭaq-d amdan, tettaǧǧa-t ittara-d lwelha ɣer gma-s, itteɛreḍ ad ixdem lxir, ittissin Rebbi. Akka ass di d-teḥder lmut, yal wa amek ara yinni : wa inna-as d Rebbi i aɣ-d-iqassen. Yuzen-aɣ-tt-id Rebbi d tunṭict i wayen nxeddem n diri. Wayeḍ, inna tlaq-aɣ tmecreṭ akken ad kfunt txessarin… Lḥasul imdanen ugaden ayen yugar aya… Lǧǧessa n win yemmuten, tessergagay amdan, tesseqraḥ-it. Tesduqqus-it-id, tessakay-it-id belli kullec ɣur-s taggara, ifennu. Akken ad isɛeddi lweqt n teqriḥt imi ur izmir ara ad iɣleb lmut wala ad ittu. Amdan, isnulfa-d leɛwayed yerzan acebbaḥ n win yemmuten. Ttcebbiḥen yemdanen i win yemmuten, ttbeddan fell-as akken ilaq. Issefk ad iruḥ zeddig. Ɣef waya sucufen-as, qqaren leqran, ttseddiqen fell-as akken ad ittwaneqbal ddaw wakal. Ɣef waya, apsikanalist S. Freud si tama-s, yenna : «ayen akk ixeddem umdan i win immuten, ixeddem-it aṭas i yiman-is, akken ad iḥareb ɣef yiman-is, netta i d-igran di ddunit». Yenna-k, mi ara yemmet yiwen, tawacult-is, wid i t-iqerben mliḥ, ttbeddan fell-as, ttagaden ad t-serfun acku kra n yissalen i ikemnen deg wallaɣ n wid d-yegran, ttalin-d, ttufraren-d ttaren amdan deg tugdi. Ɣef waya, imdanen–a xas tikwal ur ḥemlen ara winna yemmuten, meɛna ttcebbiḥen-t akken ilaq, akken ad ifreḥ, ttagaden ad d-yerr ttar, ad ten-id-iwwet si laxart akken qqaren. Ihi, tugdi, tejreḥ n wulawen i d-tessegray lmut tessergagay amdan, tessiḥninit, tesslalay-d deg-s tagmat, ibeqqu ad ixdem lxir. Acḥal i nwala n yimdanen sbedden-d iman-nsen, ad sewqen ɣef taddart-nsen ɣef wudem n Rebbi mbeɛd mi ara idder umdan taqriḥt ; ittaki-d ittissin Rebbi d lɛebd maca mi tɛedda, zrin fell-as wussan, amdan itettu wayeḍ, itettu gma-s, itettu lxir, itettu kullec ittfaka, itettu belli tella lmut. Akka, tɛedda lmut, yemmut umɣar, tlul-d tugdi, rgagin warraw-is, kkren, gullen ad xedmen lxir. Maca, zrin wussan, tugdi tennejla, iɛeggalen ttun lxir alammi iwwet iɣisi deg uxxam. Syin, wa ijebbed, wa ikerref, yal wa sanda i tt-yerra : yiwen yerra-tt kan i cḍaḥ, yenwa d wagi i d idles. Wayeḍ yerra-tt i teqrat, deg ubrid yessalay ṣṣut-is, ittcuffu idmaren-is. Ma d wayeḍ-in yerra aqerru ɣer lqebla, yenna-as yella uẓekka. Ula d Malḥa deg uxxam, tecɛel tilibizyu terra-tt ɣer ccerq. Wwet ad tekker !
R. LASHEB
