Brahim Amara d ilemẓi i iqedcen ddeqs n wakud deg umaḍal n usiẓreg n yidlisen. Tutlayt-is yezga-as d imekdi di yal aḥric. Iruḥ dɣa armi i yettaru yis-s s tayri… Nesteqsa-t ɣef kra n tlufa, ha-t-a wacu i d-yenna.
Aɣmis n Yimaziɣen: Tirmit i d-tkesbeḍ segmi telliḍ d amaẓrag tewwi-d ad d-nebder asenzi n yidlisen i d-iteffɣen seg tikkelt ɣer tayeḍ. Ladɣa wid n teqbaylit. Amek iga waddad-is ?
Brahim Amara: Tamezwarut azul. Ayen yersen ɣef tiṭ-iw seg wasmi kecmeɣ di ccɣel-agi, ad awen-d-iniɣ tidet kan, taqbaylit zik am ugujil war imawlan. Acku imir-n drus i yettarun, rnu ulac iẓeḍwan inmettiyen (réseaux sociaux). Maca tura, tedda ɣer sdat imi s yineggura-agi aṭas n wid/tid i yesseḥbibiren ɣef tutlayt-nneɣ. Tatiknulujit tεawen-itt aṭas. Amdya n Facebook, yessker-d leḥṛaṛa, yessaki-d ifadden i waṭas n Yiqbayliyen akken ad arun. Ma d ayen yeεnan asenzi n yidlisen iqbayliyen, ɣef wakken walaɣ nekki, mazal teqqur tala-s, imi ggten yimura i yeccetkayen ɣef wannect-a. Ɣas llan yimeɣṛiyen, maca drus maḍi. Acimi? Acku taqbaylit tettwet seg uɣerbaz. Syinna i d-tekka tyita. Agdud ur neɣri ara tutlayt-is si llsas n tudert acu ara terǧuḍ sɣur-s? Tettwaεzel, rran-tt yicenga-s di rrif. Lemmer mačči d imawlan-is, tili tenger akk. Dɣa, tajmilt tameqqrant, ad tuɣal i tyemmatin tiqbayliyin i yessadren iles aqbayli. Ɣef waya i d-nniɣ mazal iḍul ubrid, meεna imura iqbayliyen sεan tabɣest. D aya i yi-icerhen, imi ulamma ur nzin ara ass-a, seg uzekka ɣer wayeḍ, ad tfeggeḍ tala-agi-nsen.
D acu tenniḍ ɣef wuguren i d-ttmagaren yimura deg usufeɣ n tira-nsen, d uɛeṭṭel n tiẓrigin deg usiẓreg, imi ula d nutenti qqarent-d d tadrimt i ulac ?
Tura akka, ulac tiẓrigin i d-yessuffuɣen idlisen n yimura baṭṭel. D imura i yettxellisen idlisen s yiman-nsen, yerna akken i sεan lfayda. D tidet, tuget n yimura mačči d wit/tid i yesεan ttrika. Ɣef waya ahat yettili-d dima uεeṭṭel. Wamma ccɣel n teẓrigin d asiweḍ n udlis ɣer tnedlsin. Amedya, Saεid Saεdi d netta i yettxellisen idlisen-is. Nekni di teẓrigin-nneɣ “Tamagit” akked “Planitaire” ur nettεeṭṭil ara deg usufeɣ n udlis. Ma iεeṭṭel aggur. Nxeddem tazmert-nneɣ akken ad d-yeffeɣ s lemɣawla, maca wagi ma yella adlis-nni yexdem-it bab-is akken iwata. Acku ma ixuṣ, ad t-nesεeddi ɣer tseqqamut n tɣuri d useɣti. Dɣa da, tikwal yettili-d kra n uεeṭṭel. Amedya, ungal n Ɛli Ḥeǧaz iwumi isemma (Silence), 20 n wussan yeffeɣ-d. Lḥasun, mi ara yili d bab-is i ixellsen ulac akk ugur deg usufeɣ n udlis.
Ad d-nuɣal ɣer Brahim amedyaz. Amek armi tufiḍ iman-ik tettaruḍ isefra ?
Cfiɣ si zik asmi lliɣ d agrud i ḥemmleɣ tamedyazt. Anda sliɣ i yiwen/yiwet ssawalen-d asefru, ttakeɣ tameẓẓuɣt, ttnadiɣ ad fehhmeɣ, steqsayeɣ daɣen imi asefru yekcem s ul-iw. Imir-n εeṛḍeɣ ttaruɣ s tlatinit, tikwal s teεrabt imi ur ɣṛiɣ ara tamaziɣt. Dɣa, sxerbubbuceɣ akken i d-tusa deg wallaɣ (aya ɣef tira). Ayen i yi-d-yefkan tabɣest d taqbaylit. Ulac amdan yessefrayen war ma iḥemmel tutlayt-is. Syin, simmal ttimɣureɣ, ttnadiɣ, ɣɣareɣ tamaziɣt, lemmdeɣ ilugan-is, steqsayeɣ, ass-a cukkeɣ tella lɣella. Ilaq diɣ ad teḥṣuḍ belli win/tin yessefrayen, ilul-d d amedyaz/tlul-d d tamedyazt. Tamedyazt mačči d asenfar, neɣ d timecreḍt ideg ttεawanen medden: tamedyezt d tazmert n wul. Dɣa ma ur telli deg wul, iwumi imeslayen-is!
Wiss ma tḥulfaḍ yella-d deg-k ubeddel segmi yeddem ufus-ik imru ?
Uqbel imru, yella yiswi neɣ iswiyen. Di tazwara da i d-ibeddu ubeddel. Meḥsub d iswi i d llsas acku yis-s i yettwanjaṛ ubrid. Nekk s timmad-iw, ibeddel-iyi yimru, ama di timuɣliwin n tal taɣawsa, ama di tira. Idegger-iyi ɣer sdat, ɣer umaḍal n tmussni d unadi. Yerna-d aṭas n ccbaḥa i tutlayt-inu taqbaylit. S yimru i ttsebbiṛeɣ iman-iw ma ttmeḥneɣ. Yis-s i tettfeǧǧiǧ tumert-iw. Imru yebna timura, yessuli timussniwin ɣer tqacuct. Ma nmuqel kan timura-nni i yettuqeddmen, d azal n yimru-agi i tent-yessawḍen ɣer dinna. Imru yezmer ad ibeddel amaḍal s timmad-is.
Awi-aɣ-d cwiṭ seg tmedyezt-ik…
ad d-fkeɣ kra seg usefru iwumi semmaɣ “Taqbaylit”.
S tiɣri n wul i tt-nḥemmel
Mačči d lebɣi i tt-yextaren
Deg wulawen-nneɣ tenfel
D lɣella i yettfegiḍen
Tudert-nneɣ yis-s i tt-ndel
Tqubel isḥeḍṣuyen
S tiɣri n wul i tt-nettmeslay
Sdat leǧnas s uberreḥ
S lεezza i tt-nessalay
Deg umaḍal ad tmerreḥ
Azal-is deg wul uffay
Aẓar-is yebna ɣef ṣṣeḥ.
Deg yidlisen i d-iteffɣen, d acu i ak-ijebbden s waṭas i tɣuri ?
Ɣef wamek teẓṛiḍ, nekki ḥemmleɣ tamedyazt, ama i timesliwt ama i tɣuri. Ḥemmleɣ aṭas imedyazen/timedyazin i yesseqdacen taqbaylit akken iwata, d wid/tid i d-ineddhen s usnulfu. Ɣɣaṛeɣ diɣ ungalen. Llan kra n yidlisen mi ara ten-bduɣ ur ten-ttkemmileɣ ara acku war iswi ma fukkeɣ-ten, llan wungalen-nniḍen, tikwal ur beqquɣ ad ten-kfuɣ. Simmal ttaẓeɣ di tɣuṛi-nsen, ttḥulfuɣ i wakud izerri din din. Maca lukan ufiɣ, ad ɣṛeɣ di yal aḥric.
Deg wayen yeɛnan tutlayt, tasekla d yidles-nneɣ ahat tettwaliḍ tilufa iɣef tesḥissifeḍ, tẓerreḍ daɣen ayen i ak-yessefraḥen. D acu-tent tmuɣliwin-ik-nni ?
Ggtent snat n tlufa-agi, maca ad swezleɣ. Aql-aɣ di 2017 mazal ur tt-nefri ɣef wamek ara naru kra n yisekkilen n teqbaylit; wa ijebbed akka, wayeḍ akkin. Amedya n yiskkilen “B” akked “V”, ɣas akken imussnawen n tutlayt sbedden ilugan n tira, maca mazal nettemyeɣẓaẓ gar-aneɣ. Annect-a meṛṛa, d asḥissef. Tamsalt-nniḍen i icerrgen ul-iw, mi ara ttwaliɣ Leqbayel i yefkan azal i ccḍeḥ akked ccna, ma d idlisen n teqbaylit ahat ulac ula d yiwen deg yixxamen-nsen! Ilaq ad ẓṛen belli adlis yettrebbi-d tisutwin. Ɣef waya, yessefk ad as-yemmag ccan d ameqqran: ad ilint tdukkliwin ara yesseḥbibiren fell-as. Ilaq tal taddart ad tesεu tamkarḍit n teqbaylit ɣas akken ddula mgal waya. Ma kkrent-d akk tudrin yewwas ad naweḍ ɣer yiswi… Aṭas n temsal i yi-ijerrḥen, maca ssarameɣ s lxedma d wul ad d-tbin tafat. Ma yella d ayen i yi-yessefṛaḥen, d wayen i yi-yessekcamen tumert, d mi ara ttwaliɣ idlisen teffɣen-d wa deffir wa. Acku tura tbeddel kra teswiεt, mačči am zik. Aṭas i d-yukin, faqqen-d s yifeddixen i nečča.
Tanemmirt a Brahim. Ma yehwa-ak rnu-d awal-ik n taggara…
Ssarameɣ Leqbayel ad d-gen amkan ameqqran i udlis n teqbaylit di tudert-nsen, ad sseḥbibiren tarwa-nsen akken ad lemden, ad arun taqbaylit.
Testeqsa-t Kaisa Khalifi.

