Hacène Ahres – «Anaẓur, yewwi daɛwessu…»

Newwi-d deg tdiwennit-a awal akked ucennay n tayri n yiḥulfan, Ḥasan Aḥres, ɣef umecwar-is n tẓuri d ccna s umata.

Aɣmis n Yimaziɣen: Ma tebɣiḍ ad as-nebdu si tejmilt i ak-rran di Marikan. Ḥku-aɣ-d cwiṭ fell-as ?

Ḥasan Aḥres : Di Marikan, cniɣ snat n tikkal i lmend n snat n tirziwin. Abrid amezwaru, deg 2013, mi d-ɛeddaɣ sɣur yimeddukkal n Kanada anda nerra tajmilt i Lwennas Meɛtub, ɛeddaɣ i Marikan, cniɣ di Philadelphia, Boston, New-York, San Francisco. Deg 2015, uɣaleɣ ɣer Marikan. Cniɣ deg kraḍ n yimukan, kfiɣ s temdint n Kulumbis. D Sunya Ayt Ḥmed i d taselwayt n tddukkla-nni. Dinna i yi-rran tajmilt s uḥḍar n BRTV. Ad snemreɣ akk tiddukkliwin-nni iqeddcen. Yal mi ara aɣ-ɛerḍen, nettak-d ayen iwumi nezmer. Ula d lɣaci, ttruḥun-d. Aya yesbeyyin-d tayri, irennu-aɣ-d ifadden. Ttarran-aɣ-d ugar n wayen i asen-nettak.

Ad d-nuɣal ɣer tezlit n tayri i tcennuḍ s tayri. Imi nettwali tikwal aɛuffu deg kra n tezlatin, am tefyar-nni «Wekkleɣ-am Sidi Rebbi», neɣ «Buddeɣ-am lmeḥna». Maca kečč teqqareḍ-as «seḍs-itt»…

Tayri d aḥulfu ukyis. Ma tḥemmleḍ amdan, ur ilaq ad t-tḥemmleḍ i keččini kan, maca i netta daɣen. Ad as-tebɣuḍ ad yili di lehna, ad yefreḥ. Ma tḥemmleḍ tameṭṭut, mačči ma ur ak-d-tsaḥ, dayen diri-tt, dayen tkerheḍ-tt. Ma ḥemmleɣ yiwen, ad as-menniɣ ala ayen n lɛali, ad bɣuɣ ad yefreḥ. Akka kan i zemreɣ ad as-d-sbeyyneɣ belli d tidet ḥemmleɣ-t. Yelha ad teqqim tezlit n tayri tesɛa kan ssifa n tayri.

Ma nebder-d tizlit-nni « A ddunit ḥbes ad rseɣ », i d-yesmektayen tifelseft s uzwel-is. Deg wanti tignatin i tt-txedmeḍ ?

Iḍerru-aɣ waya merra deg ddunit. Xedmeɣ tizlit-nni deg yiwet n teswiɛt n leḥzen d layas. Nekk ur xeddmeɣ tizlatin s ukmandi. Deg lawan-nni, walaɣ ddunit am wakken d lkar, ur i yi-tehwi tansa iɣer i yi-yettawi, nniɣ-as: ‘’A ddunit bɣiɣ ad subbeɣ’’.

Yal yiwen amek yeɣra tizlit-ik tamaynut « Wwt nneḥ ». Ini-aɣ-d ciṭuḥ fell-as ?

Zemreɣ ad d-iniɣ, bniɣ tizlit-nni ɣef wayen akk ddreɣ d tirmit deg ddunit. Walaɣ d akken tifrat n tuget n yiɣilifen d nneḥ. Ma yebɣa umdan talwit, ad irewwel seg wanda tella temḍerrit. Qqaren-d mi ara d-yewwet waḍu, anef-as ad iɛeddi. S umata, tessawal tezlit-a i tmussni, degmi ur tt-xdimeɣ ara asmi sɛiɣ 20 n yiseggasen.

Aql-ik seg wid i as-yettruḥen kra kra, akken ad d-awin amaynut…

Yella waya. Bɣiɣ ad d-ssufuɣeɣ ayen ḥulfaɣ, mačči ad ččareɣ kan aḍebsi. Ma ur sɛiɣ ayen iwatan ad t-id-fkeɣ, yif ad serseɣ iman-iw, wala ad kellxeɣ medden. Mi ara d-ssufɣeɣ iseɣrez, tzemreḍ ad iyi-d-tiniḍ ur i yi-yeɛǧib ara, maca ur i yi-d-teqqareḍ ara diri-t.

Amek tettwaliḍ addad n unaẓur akka tura ?

Anaẓur yewwi daɛwessu. Nesḥassef imi ur yettusṭeɛref s tẓuri di tmurt-nneɣ. Di tmura n madden, yesɛa azal unaẓur, ma ɣur-neɣ ay akken tgiḍ mačči akken. Γef waya, i d-qqareɣ amzun yettwadɛa unaẓur. Anaẓur am llazuq, mi deg-s ssker telhiḍ, mi ak-yeffeɣ dayen ad ak-ḍeggren. Ad ak-d-rnuɣ yiwet, ḥala anaẓur i yettmettaten sin n yiberdan. Ad ak-d-iniɣ ayɣer: yettili-d tikwal wanida anaẓur yettaǧǧa-t uzayez-ines, ama kksen-as amekkan wiyeḍ, neɣ yemɣur, neɣ… Dinna d tamettant tamezwarut. Tamettant tis snat d tin yeɛnan medden merra.

Waqila tesnulfaḍ-ḍ teẓrigin taggara-a ? Meslay-aneɣ-d cwiṭ ɣef usenfar-a ?

D tidet, friɣ-tt d yiman-iw, ad ldiɣ tiẓrigin. Ɛyiɣ seg wuguren i d-ttmagareɣ akken ad d-suffɣeɣ. Rnu kečč ad d-tessufɣeḍ, wiyaḍ ad rebḥen. Ugur-nniḍen, imi tuget n yimaẓragen d imsenza kan, xḍan akk i tẓuri. Yiwen n was, wwiɣ aḍebsi-inu ɣer umaẓrag, yenna-yi-d ha-t-an ulac tizlatin n ccḍeḥ. Armi t-fkiɣ i wayeḍ yessufeɣ-it-id, rnu yelḥa akken ilaq. Aredmani, segmi yella upiraṭi, yimɣur ugar wugur n usiẓreg. Tura amaẓrag yesɛa azref.

Neẓra terza-k taluft n tmaziɣt. Acu d awal-ik ɣef usenseb-ines ?

Akka i d-nnan, ma d tidet. Lḥasul, ayen yeɛnan asenseb-a n tmaziɣt, mačči d taluft n teɣtas neɣ n yimagraden. Aya d taluft n tigawt d usemres deg unnar. Amedya n uselmed-ines, ilaq ad yili d amaran war ameslay. Seg tama-nniḍen, yewwi-d fell-aɣ ad neḥbes deg usuter kan. Ilaq ad nfares, ad nesnerni tafarest (production) deg yal aḥric, acku mačči ḥaca tizlit i yellan.

Ur nezmir ara ad nfak ameslay war ma nebder-d Meɛtub Lwennas i neẓra yersex deg uqerruy-ik…

Qqareɣ-t-id dima, Lwennas segmi yemmut d lɛehd i as-fkiɣ. Yal mi ara aliɣ s asayes, ilaq xersum ad d-awiɣ yiwet seg tezlatin-is. Nekk ɣur-i, akken i as-ttarraɣ tijmilin, akken i t-snemmireɣ. Ula d taluft-a, teqqen i yimenzayen, imi aṭas i llan ur bɣin mi d-smektayeɣ Lwennas. Llan wid i yi-d-yennan, ma tebɣiḍ ad trebḥeḍ ṭṭixxer i Lwennas Meɛtub.

Yadra tecniḍ tizlatin i telliḍ theggiḍ-d i Kamal Mesɛudi send ad yemmet ?

Mazal. Ttraǧuɣ ad afeɣ albaɛḍ i yesɛan taɣect-is, i izemren ad yecnu aɣanib-is, imi d tizlatin d tizedganin. Neɣ ma ulac, yezmer lḥal ad tent-cnuɣ nekkini.

Ini-aɣ-d kra ɣef umaynut i d-tettheggiḍ

Smenyifeɣ ad nemmeslay tura ciṭuḥ fell-as, alamma i d-yeffeɣ. Lḥasun, ad ilint deg-s 10 n tezlatin, ma d tuffɣa-s, aseggas-a ma yebɣa Rebbi.

Awal-ik n taggara i wid i ak-iḥemmlen…

Ad asen-iniɣ tanemmirt mi d-teddam yid-i armi d ass-a. Ma ɣezzif leɛmer, mazal ad tent-id-necnu gar-aneɣ, akken yeqqar Lwennas Meɛtub.

Yesteqsa-t M. K.