«Aql-aɣ deg umennuɣ gar tutlayin»

Partager

Ugar n tira, yeɛreḍ Mhenni Xalifi ad iḥaz aṭas n yiḥricen n yidles. Nemmeslay yid-s, ha-t-an wayen i aɣ-d-yellan d awal.

Aɣmis n Yimaziɣen : Tessuffɣeḍ-d ussan-a adlis n uẓeṭṭa n wawalen. Mmeslay-aneɣ-d fell-as…

Mhenni Xalifi : D adlis ideg i d-greɣ kra n wuraren i d-suffɣeɣ yakan deg yisebtar n Uɣmis n Yimaziɣen, gar 2014 d 2015. Yettwasiẓreg-d ɣur teẓrigin Ccix Muḥend Ulḥusin. D abrid-nniḍen i uḥraz d usnerni n tutlayt-nneɣ, imi ṣṣenf-a, ur inuḥ ar tura s waṭas deg tnedlisin-nneɣ.

Yusa-d waya seld Aẓeṭṭa n wawalen i d-tesnulfaḍ i wurar ɣef ṭṭabla…

D tidet, tura ugar n sin n yiseggasen segmi i t-giɣ, d acu, ɛeṭṭleɣ deg usuffeɣ-is. Ɛni ar tura, ur d-suffɣeɣ seg-s aṭas n yimedyaten, ulamma llan wid i t-id-yessutren, bɣan ad t-tturaren akked twacult neɣ akked yimeddukkal. Iban yiswi-w deg waya; D assali n tutlayt-iw ɣer uswir n tutlayin-nniḍen. Zik, lliɣ tturareɣ kan Scrabble n tefṛansist, dɣa giɣ armi urareɣ aẓeṭṭa-a s tutlayt-iw. Nniɣ-as skud yella wamek, acimi ur yittizmir Uqbayli ad yurar Aẓeṭṭa n wawalen s tutlayt-is?

Tewwiḍ taggara-a arraz Asya Ǧebbar n wungal ifazzen s wungal-ik Imehbal. Ɣef wacu i d-yettmeslay s umata?

Ameslay fell-as ad tt-yesban yiwen ala s tɣuṛi. D acu, zemreɣ ad d-iniɣ, si tama, yettmeslay-d wungal Imehbal ɣef tallit tamehbult, ɣef tmuɣliwin d tedyanin tiderwicin. Maca daɣen, yewwi-d tasleḍt ɣef tmetti tamirant d tikli-s, s yiwen n wullis ideg yella umyuzzam gar ṣṣwab, neɣ lmeɛqul, d unemgal-is. Lḥaṣul, ur yebni uzwel-is ɣef yiwudam-is kan, wanag ɣef tenfust-is d yiswi-s.

Amek tettwaliḍ dɣa tasekla taqbaylit, d tmaziɣt s umata?

Aswir n tsekla s umata, iteddu akked yixemmimen d tegzi n umeskar di tazwara, syin yettban-d ɣef leḥsab d wamek tga tmetti. Ɣef tsekla taqbaylit, ttwaliɣ telḥa-d amecwaṛ yessefṛaḥ, ulamma aṭas i yellan d iɛewwiqen i as-yugin ad tecceɛceɛ. Gar wuguren-a, yella wayen akken yezreɛ uɣerbaz n Lezzayer deg uqeṛṛu n win ara d-yeffɣen seg-s. Armi i d-tennerna dɣa tsekla i iḍurren idles, amezruy d uẓar-nneɣ!

Tekkiḍ ula deg yiṣenfaṛen n usekcem n teqbaylit ɣer umaḍal umḍin…

D ayen s nettḥulfu s rraḥa n tefrit. Nessekcam taqbayit deg yidigan internet, deg yiseɣẓanen, deg yisnasen, am nettat am tutlayin-nniḍen n umaḍal. Cwi kan aql-aɣ di tallit n internet d tetiknulujit. Tura ur telli ɣef yimi n nnger tutlayt-nneɣ tazwawt meskud tella deg umaḍal umḍin. D acu, ad d-uɣaleɣ ɣer taluft n useqdec, ula di internet yessefk ad tt-nesseqdac. D amedya kan, mi ara d-teffeɣ teqbaylit s wudem unsib deg uẓeṭṭa inmetti Facebook, yewwi-d ad tt-yefren yal Aqbayli. Ula d atmaten Imaziɣen-nniḍen, zemren ad tt-fernen, di leɛḍil ad ilint dinna tutlayin-nsen. Nettraǧu dɣa ad gen am nekni akked tutlayin-nsen deg unnar-a n usideg.

Aql-ik daɣ deg unnar n ccna s teqbaylit. Mmeslay-aɣ-d cwiṭ ɣef wayen tcennuḍ…

Si zik cennuɣ, si zik ḥemmleɣ ad cnuɣ. ɛerḍeɣ ula ad lemdeɣ tagiṭart di tazwara n tnubi. Cennuɣ abeɛda tilufa n Uzwaw d Umaziɣ, d wayen i izemren ad yefru iɣilifen-is, am wakken cennuɣ ayen yerzan ddunit s umata, talsa, d unadi n useggem n umaḍal. Ur yettɛeṭṭil ara dɣa, ad d-yeffeɣ uḍebsi-w wis sin.

Nwala, tɛerḍem ad tesmuzzɣem tawennaḍt deg taddart-nwen n Ayt Smaɛel. Amek yelḥa uṣenfaṛ?

D tidet ! Nemmeslay ɣef tikti akked lmir n tɣiwant, Mass Sadeq Rebbaɛi, i yettwassnen s temmeɣnest-is, syinna nceyyeɛ tiɣṛi i yimezdaɣ, nesnulfa-d ula d tansa « seqdectutlaytik@gmail.com » i wid yebɣan afus n tallelt. Zemreɣ ad d-iniɣ isudd cwiṭ waya, maca mačči akken ilaq. Annect-nni d asendeh, d asmekti kan. Ayen i aɣ-yesfeṛḥen ugar, mi nwala seg yimir-nni ddeqs n temnaḍin i yekkren i usmuzzeɣ. Ulamma asenṣeb n tutlayt ibeddu seg wagens n uxxam. Mačči kan ilaq ad nettmeslay, ad nesseqdac tutlayt-nneɣ, maca yewwi-d ad d-nbeggen deg-neɣ idles-nneɣ yal ass, ma nebɣa ad nili d nekni.

D winna, aṭas n tikkal i d-temmeslayeḍ ɣef wamek tluɣ tmeslayt-nneɣ s wawalen ibeṛṛaniyen. Amek ara yekkes wugur-a ɣef tmuɣli-k ?

Meskud iḍul uɣerbaz i nessaram, ara d-iṛebbin tasuta akken nebɣa nekni, mačči akken bɣan wiyaḍ, ttwaliɣ tifrat timiranin llant kan deg useqdec n wayla-nneɣ. Aseqdec! Aseqdec! War akukru d usetḥi. Ilaq ad nẓer belli aql-aɣ deg wayen icuban amennuɣ gar tutlayin akken ad d-tbin tutlayt-a neɣ d ta. Yal mi ara mmeslayeɣ s tutlayt-iw, yal mi ara aruɣ yis-s, kkiɣ deg ussider-is. Ma giɣ anemgal, kkiɣ deg tmenɣiwt-is. Daɣen, ɣas yewɛeṛ cwiṭ lḥal, maca ilaq ad nesseqdac amawal atrar akken ad tqeɛɛed tmeslayt-nneɣ di tatrara-a, ur tettmil ɣuṛ tiyaḍ. Awalen « azul » d « tanemmirt » ass-a uɣalen d iqbuṛen, akken ara yili lḥal ula ɣef wiyaḍ.

Kečč seg wid yessnen akken ilaq tamarut Kaysa Xalifi i yellan d uletma-k. Awal akka d amecṭuḥ fell-as…

Fell-as talwit n lebda. Ad yeɣzif aṭas wawal-iw akken ad d-iniɣ ciṭuḥ ɣef uletma Kaysa. Ad d-iniɣ kan, si tama n tmagit, Kaysa tella d Taqbaylit i yettnadin kan amek ara teẓẓu tayri d yidles d umezruy-nneɣ ɣur yilemẓiyen d tlemẓiyin. Ulamma tesḥassef ɣef waddad n tutlayt-nneɣ deg wakal-is, tefṛeḥ ayendin mi tga ayen yellan fell-as, tura s yis-s, tessaweḍ isallen s yis-s, atg. Si tama n temdanit, tella Kaysa d talsant, d mm yiḥulfan, d tuḥdiqt armi dayen kan.

Acu ara d-tiniḍ ɣef tnekkra-a n ugdud i ubeddel di Lezzayer ?

Yal tnekkra ara d-yilin akken ad yettwakkes lbaṭṭel telha. D acu kan, nessaram ad teffeɣ tikkelt-a ɣef yakk iɣeṛfan d yakk idelsan. Acku, i usmekti kan, ar tura ulac tanekkra i yeffɣen fell-aneɣ nekni s Yizwawen d Yimaziɣen s umata.

Tanemmirt mi d-terriḍ i yisteqsiyen-nneɣ. Awal-ik n taggara…

Ssarameɣ ad nekki deg useɣleb n tidet ɣef tkerkest, d uzref ɣef lbaṭṭel.

Testeqsa-t K. K.

Partager