Batna, tamanaɣt n wawras

Aḥric n tmerrit ( le tourisme) d win yesnegmayen tadamsa (l’économie) n tmura. Llan-t kra deg-sen-t d tayejdit ɣef ayeg tbedd tdamsa-nsen-t, d tagi ɣef ayeg sɛukkuzen-t akken ad d-skecmen-t ameṣruf acku i ḥricen-nniḍen akk n tgemmi-nsen-t, lexdami, tafellaḥt, ṣṣenɛat, d wid ur nennerni ara s waṭas neɣ ur gman ara maḍi. Ger tmura-agi ad d-n-ebder Tunes, Lmerruk, Maṣer (L’Egypte), Lyunan (La Grèce), d tiyyaḍ. Aṭas n tmura-nniḍen glan-t akk yissen-t, anerni n tdamsa d unerni- n tmerrit. D agi nezmer ad d-nini d akken gmmu n tdamsa yetturar azal d ameqran deg usnerni n tmerrit n tmura, acku taneggarut-agi teḥwaǧ adellel (La publicité) akken ad tessaɛlem imdanen ɣef ugerruj ay sɛan-t tmura w’ad d-ejbed tamuɣli iḥewwassen. ɣef ayagi, timura yegman, ladɣa tid n lɣerb, srusuyen-t-ed ɣer wennar yak tiɣawsiwin ara ywenɛen anerzi n iḥewwassen ɣur-sen-t, am wallalen uṣiweḍ, tu ččit, llebsa… Dehhun-ed daɣen s usizdeg n tuddar d temdinin. Ayagi mebla ma n-ebder-ed leqdic-nsen-t deg wayen yeɛnan adellel. L’Internet, tilizrit, idlisen, tidukliwin, ixxamen n yedles d wid n yelmezyen ttaken-as afud d ameqran i tmerrit. Tamurt n Lezzayer ɣas akken tesɛa aṭas s wayes ara tzux deg wayen icudden ɣer tmerrit, lameɛna ur s tefki-ara azal meqren i weḥric-agi. Leqdic deg wayen yeɛnan tamsalt-agi d win ur n-ettembiwil ara s watas. Tarwa-s s timmad-is ur t- ḥsi ara d acu tesɛa tmurt-is. Dɣa mi tebda tallit imuras (les vacances), imdanen ad ten-t-afeḍ refden tibalizin-nsen ɣer tmura akin i yillel agrakal. Di 48 n lwilayat tekseb tmurt n Lezzayer, yal yiwet deg-sen-t tesɛa ayen tt-isemxallafen ɣef tayya ḍ. Yal yiwet s thuski-s (s ccḥbaa-s). Yal yiwet d acu tt-id- iṣebḥen deg wayen is t-id freq twennaṭ ( la nature), d wemdan, acku aneggaru-agi yesbedd, s iffassen-is, aṭas n lebni yessawḍen ad tfen-t iman-nsen-t d leqrun adɣa di tallit n rruman d iṭerkiyen. Melba ma newwi-d awal ɣef wayen yella-n di twennaṭ am idurar, illel (la mer), tizgwa (les forêts), ṣṣḥari, tiftisin, … Ger temnaḍin umu yeǧhed aṭas weḥric n tmerrit tella lwilaya n Batna, tamanaɣt (la capitale) n wawras. Tezga-d deg ugafa-asammer (nord-est) n Lezzayer. Biskra tḥud-itt-id deg wenzul (sud), lwilaya n M’sila deg umalu (ouest), Xencela deg usammer, ṣṭif, Mila d Sirṭa deg ugafa. Batna tesɛa azal 11 n la dayrat : 3in Tuta, Arris, Barika, Batna, El Madhar, Marwana, N’Gawes, Ras Laɛyun, Tazult, Tniyat El Abad, lak d Seriana. Batna tesɛa azal n 61 n tɣiwanin (les communes). Ger imeḍqan n tmerrit id d-yufraren di lwilaya n Batna lla-n wigi.

Ɣufi neɣ ibalkuyen n ɣufi :

ɣufi d yiwet n temnaṭ n tmerrit ( site touristique) id d-yezgan deg wenzul n Batna. Wagi d yiwen umedḥuḥ d’aɣezzfan (canyon) umu semman asif amellal i yzegren di tama umu qqaren Tifelfel alami d M’cnunec ɣef teɣzi n wazal n 3-4 n les kilumitr. ɣufi d yiwet n temnaṭ iqerben aṭas ɣer lwilaya n Biskra, tawwurt n ṣṣeḥra. Asif amellal ma čči d win yewwi-n abrid-is qbala, yezzi u yenneḍ acḥal n tikkal. Aman-is d izedganen, ttecruruden am nebdu am cetwa. ɣef yiran n wasif , mɣint-ed tzantin, iruhen akka tura deg igenni. Wid izedɣen zzik di temnaṭ-agi zzan aṭas n tebḥirin isekla (les arbres) ladɣa tiremmanin, tizemrin, tittefaḥin, tineqlin, tiberquqin, ddayla, timecmacin s wayes mussan-et lwilaya-agi,… Asif amellal, umi zzin-t tebḥirin isekla, kkan-d nnig-es igadiren (les falaises) yewwḍen di kra n imeḍqan 200 n lmitrat. ɣef tneggura-agi ttwabnan-t xemsa n tuddar: Hitesla, Iddaren, At Mimun, At Yaḥya, At Menṣur neɣ tawriret. Ixxamen n tuddar-agi ttwabnan deg lqern wis rebɛa. D tizeɣwa timecṭaḥ yebnan s yezra de wakal d wesɣar, ttwaseqfen-t s lqermud. Ixxamen-agi yebnan ɣef ibalkuyen n wezru mqabalen. kra si lǧiha tayfust n wasit, kra nniḍen si lǧiha tazelmaḍt. Tizeɣwa-ya ur ttwazdɣen-t ara akka tura. Xas ɛeddan aṭas n leqrun fellasen-t maca mazal-iten-t bedden-t. Rnan-t as-d ccbaha meqren i wemda n ɣufi. Tezdeg, tizzeyzewt, lebni aqbur (aqdim), tizantin, asif amellal, ibalkuyen mlalen-d u fkan i temnaṭ-agi yiwet n tmuɣli ifazzen. Imḍebren n tmerrit, akken ad sishlen aṣubbu n iḥewwasen ɣer wasif amellal yellan ddaw ixxamen, bnan ṭruj. Aẓekka Imedɣasen Imedɣasen d yiwen uẓekka anumidi yellan di tɣiwant n Boumia di lwilaya n Batna. Aneggaru-agi yettwabna di lqern wis krad (3) uqbel talalit n Sidna ɛisa.

Aẓekka Imedɣasen

Aẓekka n Imedɣasen d ameqran, d aɛlayan, d imdewwer. D netta akk i d aẓekka ageldan ( royal) aqbur (aqdim) di Tefriqt ugafa. Isem-agi s fkan, lahsab n imazrayen (les historiens) am Ibn Xaldun, Ibn Hazm, Salluste, Hérodote d isem n yiwen ugellid n la Numidi, Madɣis . Akka tura, azekka Imedɣasen yella ger 100 laterat yebgha zman ad yemḥu. Aẓekka-agi ageldan yesɛa 59 n lmitrat di tehri-s, 18,50 n lmitrat di teɣzi. Yettwabna s udɣaɣ lmenǧur. Sqef-is ɛlayen yebna d tiṭarjtin. Amazray amaṣri, Al Bakri, di lqern wis XI yella d’amezwaru id d-igelmen aẓekka-agi. Yenna-d d akken Madɣis yella d agellid n tmurt. Ibn Xaldun, netta, yenna-d, di lqern wis XIV, deg wedlis yura « Histoire des Berbères » d akken Madɣis d ababat n imaziɣen.

Timgad, Zana, Tobna,…

Timgad d yiwen wemḍiq s wayes tettwassen lwilaya n Batna. Timgad neɣ tamdint n rruman, d tin yebnan deg useggas n 100. Tettwassen ladɣa s unezgum-is yesɛan azal n 4 000 imekwan lak d temkerḍit-is ( la bibliothèque). Zana d amekkan nniḍen n tmerrit id d-yezgan ger ɛin ǧasser d temdint n Batna. Dagi i llan laterat n temdint n Diana Veteranorum n la Numidi. Tobna d yiwet n temdint taqdimt n wawras. Tezga-d deg umalu n Barika deg wenzul n Batna. Di tallit n rruman tamdint-agi qqaren-as Tobuna negh Tubonis. Ass-agi qqiment-ed kan deg-s tkemmict n laterat yuklalen ad n-erzu ɣursen-t akken ad ten-t-id nwali.

Thiziri Zenia