Zher, amdan, tamurt

Am tnica ɣer tayeḍ, yemsendaḥ ixef d yiman-is. Ifeṭiwjen yufgen glan-d s uḥaruq n lqerh-is. Temuqel tiṭ ɣer daxel-is, tewhem deg telqay n waggasen-is. Deg agni n yiman, kra yellan d aferdis n tudert yenqedwa.

Mi i-inuda lɛeqel ɣef ṣṣwab-is, yufa-t ziɣ yenejla. Mi i-inuda wul ɣef iẓuran-is, yufan-ten gezmen meṛṛa. Mi i-iqeleb umdan ɣef yisem-is, yufa-t yecbek deg yir aẓeṭṭa. Tifrat yebɣa lxaṭer, ur d wwint-ara lewcayer. Tuttriwin yenḍen i wallaɣ , sneflent lḥir seg leɛwanṣer. Ixef yettumeḥqen, yuɣal am ubadali yettnemḍaren deg tezrugin n tiselbi . mi id as ḥfent tigecrar yekna u yenna : 

Reglaɣ-as i uɣbel-inu

Netta yettgela ur yeḍliq

Mi nnudeɣ ɣef rbeḥ-inu

Ufiɣ-t yexmet deg ɛawiq

Mi seqsaɣ ɣef lebɣi-inu

Ufiɣ-tin yettru di diq

Diq akked tamara d nutni i yeggunin ṛṛuh izedwan ɣef tirgin n lemrar. Akal mi iɛenna ɣer igenni, tiɣri –s temderkel ɣef tiɛuzegt n kra yellan ddin. Mi yesuter agafur yegred iɣurar. Mi yeḍmaɛ lḥamu fell-as neflen-d ideflawen. Tewenza n tudert tekres. Lyafuxa n ddunit tenḥes. Ɣef unyir kerzen lemɛun n isaggasen &nbsp,; uzlen-t (di tergwa n leɣrur) tidiwin d tisamamin yerran imirɣan d izmi yesedmaɛen amdan amer yis ara yekkes fad. D ahdum! Mgal acqirew ur zmirent ad ɛebin tuyat, ixef yetthumun mebla leqrar yenna: 

Ttnadiɣ ɣef zhar-inu

Ziɣen yettnadi zhar-is

Cektaɣ-as lhem-inu

Yesbab-iyi-d lhem-is

Tura iben ayɣer nettru

Ur yuffi lbaxt lbaxt-is

Temcubbek gar lebɣi akked d zher. Tiwura yesufuɣen ɣer ugni n liser medlent. Ayen yellan( di tillawt) ur yefki anzi ɣer wayen nasarem( di tirga) . Ayen nasarem xas ma yejba-d, din texreb tansa. Yeḥluli yiman , yefs i am tasent deg aman n timurṣaḍ. Aḍar akken ibɣu yedda neɣ inuda, yesḥurjdul deg abrid yessan d ccek. Ahat ur yelli d tidet, lexyal ur yelli d taɣawsa. Win isenden ɣef ulac, du leqrar ad yeblaɛ deg immi n ulac. Ixef utlif asmi id as-ɛarqent, deg akken yerfa yenna: 

Ah ya ddunit m-tkelax

Id yefkan zhar ur neḥric

Aten anida iɣ-yerdax

Nettemeɣ ɣef yir laḥcic

Aqwir-is s-lḥif isax

D-ilem i s- d-yegran d-aḥric

Ur d yettili kra mebla kra. Amdan ma yemurḍes lbexet-is, tella sseba xas ma teffer udem-is. Akken timsal ad afent amkan , akken alqafen ad afen nnuba di leɛb n tidas, akken aftaten n yixef ad zdin ad uɣalen d yiwen, ilaq affus ara yerran yal lḥaja s amkan-is, yal aferdis ɣef taxlijt-is. Ilaq deg iberden yemuckendawen ad iban ubrid yettawin. Lxeẓra ur telli d amsisa i bab –is. Dayemmi aḍar yegger di telt lxali. Ixef, yeqim mebla ixef, yesɛeb akken ad tedlu ɣef tafat deg lyali n lemḥayen. Ybezwez lebɣi deg unerfud n yir teɛkemt, din yenhet yegred tuttra: 

Anwa yeččan di lḥeq-ik

Wis d- lmektub naɣ d-amdan?

S ṣṣbeṛ ad yeḥfu ṣṣebr-ik

Ul-ik ad teεamṛen wurfan

Aken ibɣu rḥu acaren-ik

Mačči ad tesquḍeḍ di zzman

Zzman d bu nmara, yettera amdan ikenu i tmara. Xas ulama ur yuksen ul ayen id a- yuɣen, i wakken ad yethaden ixef yettnegin d ineẓman, ilaq taɣawsa ɣef acu ara d yer urfan-is. Ilaq –as ṭbel deg ara yewwet akken ad iɣum isuɣan-is. Ilaq igenni ara yesusef akken ad yettu lehmum-is. Lemri n tikelax yecbeḥ wudem-is, aɛrur n zzman lhant tuyat-is. Win yewwi wasif yeṭṭef ula deg isananen id yenna wanzi. Ixef amɛlal yecelqef lḥaja ur telli, din yenna: 

Ma yeɣul-ik zzman ass-a

Talwit ur –tt-id tettefeḍ

Tawamust n-saεd teɣba

D ṭlam-is ad temlaleḍ

Yewεar ubrid n-tirza

Ɣef tawurt n-wussan ad tbeddeḍ

Lḥyuḍ , iɣulad, zrubat d tilist ur yezmir ad yezger yixef yesmirjihen ger “ Ih “ akked “ Ala”. Mi yeḥma wul tegres tasa, mi teknef tasa yestehza wul. Lebɣi am tislit n wanẓar yeduri asigna. Di tneẓruft n iḥlafwen, ala lewhi i –itezin am tɛajajt nnig yiman , yeṣedmaɛ wid yettewten. Ɣef iɣerban n teryel yedla yiẓri, din yemlal akked d udem n uwezɣi. Anamer d aken n tiselbi. Layas yella i lmut am yimmi. Ixef yenuɣnin yekna zdat tidet ur nessin ara timseɛraq, yečča-tent rɣent , din yebrek yenna: 

Yesbeded laṣwar jehden

Tazmert-ik ur d tettawi

Ad tettnaɣed d-win ik- yugaren

Ifeden-ik ate- yesefsi

Ma ur tesɛiḍ ik-d-yeqimen

Ddal ak-izem immi

Aɣebar n ddel yeddad akked d yal aḍu. Win n wanẓul neɣ win n-ugafa. Ɣef yixef seɛbent timsal. Lewɛara n tasraft t ur telli ara deg akken telqay. Lewɛara n tasraft tella deg akken iɣerban-is teḥlucugen. Amek ara d yezdir ṛṛuh di tlamest n tmedwa ihulen. ? Amek ara yefrez yiman anwa id netta anwa id wayeḍ di lhejna n lebraq yesderɣilen? Tasraft teẓra dayen ad teṭṭef bab-is! Ur teḥwaj ara ad tmeken afus –is akken ad teddem , im d netta s timad-is yebran i yixef-is ɣer daxel-is. Ruḥ yellan di cedd-as, yuɣwas ddin yenna: 

A teɣliḍ ɣellu ur nettfuku

Alama id tendah lmut

Asen ul-ik ad iḥulfu

Yeqs-it wuggel n-tmeddurt

Argagay ur-k –id ifeddu

Tekkaw tuddert di tarbut

Yeqfer usirem. Zeqfen waman n tudert ddew uqabli yerɣan. Yugar i tesendaf nesma deg agassen wala ayen iten-tezuzun . Iragen n ulejlej dduklen akked d isuɣen yesweḥcen igudar ɣef udrar n tasusmi. Tanezruft tewwid ṣḍa n yilem. Ijdi yufgen yezwi lǧera n usirem. Innig ɣer yixef n yixef yessa u yeččur d iɛawiqen. Di yal asurif lɛec n leɛyub ttekfalen-d. Ccihwa tekcem deg iciwi n uɣunzu. Yebḍa yiman d bab-is, allaɣ ur nefhim tadyant yenna!: 

Ad yegri saɛd-ik netta

Ad yettnemḍar deg zenqen

Ad yettnadi ɣef ṣṣurra

Anta tin a tijemεen

Mi tt-id yuffa as yezraε

Iɣeblan ik-izeglen

Werǧin frint , werǧin ad frunt. Amek ara d yidir llufan ma ur nesɛi tasa as negzem timit? Times ilehben deg ul, tenenrna deg akken gtent nhati. Ɣef telwḥit deg yura lmektub, ifassen ttebedilen tira, ttarun tirga mxelfa, beddun lebni di ttneṣfa. Yettuɣaḍ win iɛaben ajeɣlal n tijugḥa. Yettuɣaḍ win iɛaben izenbilen n ddel. Yettuɣaḍ win yanwan anṣib deg yixmir. Zdat tiderit n wussan &nbsp,; di tlamset n wurar n tudert akked lmut , xas akken deg taxlijin n tiselbi taɣzint tjaḥ. Uqbel nehta tanegarut teṭṭili ɣef uṣeḍru n tidet. Di ccew ixef yukin ɣef twuɣa deg yella yenna: 

Seg aẓẓeka-k -ak ad tettwaliḍ

Azzeka-k deg araw-ik

Trika isen-d-teǧǧiḍ

A tteskufruy deg idamen-ik

Zzman yakk werǧin terniḍ

Mazal yesarwat isem-ik

Tedez tebrez! Ayen yellan d uffir yufarared. Ayen yakk ɣef iregel umdan yeɣli-d yessa zdat iḍaren-is. Ur d imeqi ara lexrif deg ubudu, ur tettili ara ṣṣaba deg yir akal. Zuzer neɣ qqim, ssew neɣ annef, mi teqḥed teqḥeḍ. Nger yassen , d lawan ad yeẓẓel afus-is akken ad yeddem lqum yeɣunzen timadit-is . Ixef yewḍen ɣer yixef n unadi yefhem kra yuṛga ifut . Kfant tuttriwin, kfant tuzmiwin &nbsp,; yexmet deg iman n yiman-is di n yenna: 

Assen a d-tfahmeḍ kulci

Ameqyas deg i tweḥleḍ 

Zher n zher-ik ayen-nni

D tamurt deg-id lulleḍ

Netta-t zher-is yerwi

Amek tebɣiḍ a trebheḍ?

Ait Slimane Hamid