Tarbaɛt n Tifyur( tif aggur) tlulled deg useggas 2003 di tmurt n Rrif ( Lmaruk) . Gar wayen id tesufeɣ yella useɣṛez (album) amezwaru id-yefɣen deg aseggas n 2007 ddew uzwel : «Mulay Muhend». Aserɣrez-agi d tajmlit i Ɛabed Lkrim Xeṭṭabi. Aserɣrez wis ssin isem –is «tafuyt» yefɣed deg useggas n 2008, ma d wis tlata deg useggas n 2013 azwel ines «tayamet-inu». Trabeɛt n Tifyur tsenned ɣef taɣect tamelḥant n Imane Bousnnane. Ccna n terbeat n Tifyur yedda di lɣerza tatrart teḍfer tizlit tamaziɣt akken ad tjab leqrar iyi iman-is di reḥba n ccna alsawi. Aya ur d yelli ara s ugacur, imi deg abrid id yenǧer deg isaggasen n 70 Idir iban d wagi i d-abrid n tidetakken a nzewi tagut ɣer yidles-nneɣ. Assa ma yella tufrar-d tarbaɛt n Tifuyur aya ur yesewham ara imi ɣer tama-s n wayen xemden yella leqdic s telqay sɣur tuget n imedyazen n tmaziɣt di tamandt Rrif am karim kannouf is yeqqaren «Tanfust-inu akked yidem /Am win iḍefren abrid /Azgen ines d tirga ihuz usirem/Azgen iḍen d layas iregglen abrid» .Neɣ Amedyaz Farid Zelhoud, Mohamed Rougie d wiyaḍ. Deg tadiwennit-agi, s lferḥ id terra Imane Bousnnane ɣef tuttriwin-nneɣ akken aɣ- id temeslay ɣef tirga-s akked tamuɣli-s ɣef yidles sumata.
Gar tizlatin tecna-m, tella tizlit n Muḥend Amɣar(Ɛebd Lkrim Xaṭṭabi i) yellan d -azamul n timuzɣa di Rrif, amek tettawali Tifyur tamselt n yidles Amaziɣ?
D tidet ! Gar wayen necna tella tizlit n Mulay Muḥend yellan d tisemɣert i umeɣnas ameqran Ɛebd Lkrim Xaṭṭabi. Negga tajmlit i Mulay Muḥend acku azal-is meqqar deg aktay n ugdud amaziɣ a beɛdda imezdaɣ n Rrif imi d netta d azamul n tirugza akked tagrawla mgal amnekcem asbenyuli di tallit-nni.
Ma yella deg ayen icuden ɣer umenuɣ ɣef yidles Amaziɣ , zemreɣ ad inniɣ am yal anaẓur teɛna tamselt n yidles nettmaslay ɣer timadit-nneɣ deg tizlatin-nneɣ acku d lwajeb fell-aɣ ad inni i telsa meṛṛa d –acu aɣ, amek id d idles-nneɣ akken amur nneɣ di talsa ad ireṣi leqrar n dima.
Tagara-agi tettunefkam tagnit , tecniḍ akked Idir tizlit yettwasnen di ddunit meṛṛa «a baba inuba» , amek i d aḥulfu-inem s tamlilit agi akked Idir ?
Tidet tettunefk-iyi tagnit cniɣ akked d ucenay ameqran Idir. Aya d-iseɣ ur nesɛi tamlit, acku Idir d azamul n ccna amaziɣ. Ayagi yerna-d ccan i wayen xedmeɣ, yegga-yi afud akken ad kemleɣ deg abrid uɣeɣ. Si zik-iw ḥamleɣ Idir yellan d tagjdit n yidles amaziɣ , d netta i-aɣ yeggan lewhi ɣer timadt-nneɣ. Ass-a Uunzeɣ i yellu imi iyi id ttunefka tagnit mmlaleɣ d urgaz-agi ameqran ( teffeɣ targit-iw) , cniɣ yid-s. Anect-a dayen ur tettuɣ ara yakk di ddunit-iw. Zemreɣ kan as inniɣ tanemmirt i Idir iyi-d yefkan tagnit am tin…
Yettunefk i Tifyur araz n yidles amaziɣ n useggas n 2012 deg aḥric n ccna atrar. Acu tezmreḍ aɣ -id inniɣ ɣef araz-agi ?
D tidet ! Yettunefk-aɣ waraz n yidles amaziɣ n useggas 2012 deg ayen iccuden ɣer ccna atrar. Ilaq a teẓreḍ belli araz-agi yesɛa azal meqran ɣer-nneɣ, acku nekni nettawli-t d agamu n leqdic-nneɣ akked n leɛtab –nneɣ . yussa-d akken ad isnimer leqdic id newwi s isaggsane aya i wakken tizlit tamaziɣt dima ad t-ttaẓ ɣer zdat. Aya yebɣa ad yinni nexdem tizlit tamaziɣt s lmul, negga leqrar i ilugan-is mebla ma nettu talaba tatrart is ilaqen akked d uselqem n udem alsawi ɣer lǧedra-s akken a ttaɣ leqrar deg tallit tatrart deg nella. Araz –agi d afud iɣ-id yerna akken a neɛreḍ ad nawwi ugrar n waya i tizlit tamaziɣt sumata.
Amek i tettnerni tizlit tamaẓiɣt di Lmaruk ? Anwi icanayen i-irefden senjaq n ccna amaziɣ din ?
Tizlit tamaziɣt di Lmaruk tettedu s lqis, tufa iman-is. Ass-a mačči d izli n icenayen akked tirabuyaɛ i yettɛabin tizlit tamaziɣt tatrart akken as- fken ṛṛuh ad teddu d tesiwɛt deg nella, ad tefeɣ si lfulklur. Gar icenayen-agi yettwasnen nezah( ɣer-nneɣ neɣ dge timura tijenṭad) nezmer ad nebder : Khaled Ziri ( yecna ula d netta akked Idir) , Lwalid Mimoun, Hassan Thidrin, Ithran d waṭas nniḍen.
Si tama nniḍen , tamedyazt tamaziɣt di Lmaruk tufa tablaṭ-is, nettwali-tt tettnerni akken ilaq. Anwi d- imezyazen wukud txeddem Tifyur ?
Akken tizlit a telhu, tewwid ad yilli uẓawan yelhan yesburen i usfru ifazen. S- isefra nezmer a neṣiwed tiɣri iɣ-yerḥen i wid iɣ yecqan. Ɣef aya nesqmenyaf tamedyazt tamḥadit. Gar imedyazen wukud sdukleɣ leqdic zemreɣ ad bedreɣ Mass Rachid Elgharnati, Mass Said Abarnous, Said Zizaoui, Nadjim Zouhri.
Wisen ahat akka ɣer zdat ma yezmer ad yilli ledqic gar-am akked icannayen iqbayliyen ?
Ayen ala ? Semreɣ aṭas ad yilli waya-gi. Sermeɣ yiwwas a nesdukel ledqic akked icannayen neɣ imedyazen n tmurt n Leqbayel. Am akken teẓriḍ nekni yakk d imaziɣen, yelha-aɣ a nesdukel iɣalen-nneɣ akken ad nesali di ccan n yidles –nneɣ d tutlayt-nneɣ. Yelha –aɣ waya i wakken diɣ a nemyeɛqel d-atamaten yerna ad iban nedukkel.
Acu ara d tinniḍ s tewzel ma nniɣ-am :Tamedyazt S temdyazt nezmer ad nbeddel aṭas n timsal , xas inni tamedyazt d lwut n wallaɣ.
Ccna ?
D tayri-w tamezwarut.
Adrar uberan ?
Amdiq yesɛan lɛaz , d aktay n ugdud-nneɣ. Yesmektayed tilelli.
Tamaziɣt ?
D timadit-nneɣ, tansa n yixfawen -wen nneɣ.
Tilelli ?
D tudert !
Tameṭṭut ?
azal-is meqqer, di timetti-nneɣ 60% d tullawin.
Lebḥer ?
d amkan anda nezmer a nsers lebḍna –nneɣ yerna ḥedd ur tt-iẓer
Awal-im anagaru i yimqṛiyen-nneɣ.
Tanemmirt i Mass Hamid Ait Slimane iyi-id yefkan tagnit akken ad siwḍeɣ awal-iw i ugdud-nneɣ di tmurt n Leqbayel. Tanemirt i uɣmis n imaziɣen iyi-d yefkan awal. Azul ihulen i Leqbayel tirni.
Ait Slimane Hamid

