Aṛumi ikcem-d tamurt n Lezzayer deg useggas 1830, di ɛecra n yiseggasen imezwura yuɣ akk tamurt n Lezzayer slid tamurt n Leqbayel. D marical Randon s wacḥal n lɛesker d leslaḥ amaynut n yimiren i issawḍen i tikkelt tamezwarut deg umezruy n tmurt, ad yerẓ lḥeṛma n udrar n Ǧerǧer. Ikcem idurar n tmurt n leqbayel deg useggas 1957, 27 n yiseggasen seg d-yessers aḍar-is deg wakal n Lzzayer. Send ad yaɣ akk tamurt n Leqbayel s yiɣil, At Qasi d nutni i d leḥkem. Wid i ten-iḥemlen, wid iɛedlen yid-sen qqaren-d, d At Qasi i yerran tacḍat n lḥerma ɣef tmurt n leqbayel di lwaqt n Uṭeṛki. Maca wiyaḍ, qqaren-d fell-asen belli seɣlin-d rrehba ɣef yimezdaɣ. Xedmen akken i asen-ihwa, xelqen-d laɛwayed i yiman-nsen, ḥekmen s ljuṛ. Qqaren-d mi ara d-iḥdeṛ yiwen ad izger azaɣar-nsen s zayla issefk fell-as ad as-yerr ṣrima ma ulac ad yečč leḥcic-nsen. Azaɣar akk d ayla-s. Win ara ten-iɛaṣṣin ttawin-t ɣer Lǧemɛa n Sariǧ anda sɛan lbiru ad ḥekmen fell-as. Qqaren-d sɛan din yiwet n txerrubt ttɛelliqen fell-as wid i ten iɛuṣṣen. Ma deg yella win i ten-iɛuṣṣen akken-nniḍen, ttawin-t ɣer uzaɣar, ad as-cudden ifassen d yiḍaṛṛen, ad as-smiren ayefki, ad t-ǧǧen din i yiṭij ad t-ččen yizan. Di lawan-nni, llan kra n yimedyazen imusnawen d-yewwin awal ɣef wat Qasi icban Ccix Muḥend u Lḥusin, Aɛmer Uqasi. . Imiren yella yiwen n ubudali d aderɣal n Lḥed n Izarazen si Tmizar n Sidi Menṣuṛ di Letnayen n Uɣrib izdeɣ tajwameɛt d tamejṭuḥt nnig ssuq. Tebna s uẓru wa ɣef wa, isberber fell-as imidek. Mi d-yekker ssbaḥ ad d-iffeɣ, ad indeh :
Ssbaḥ lxiṛ fell-awen
A seddat Izarazen
A cetla ifeṛzen
Ssbaḥ lxir fell-awen
A wi ɣ-d-iwalen
Ur ten-nwala
Meqleɛ teqleɛ
Tamda teblaɛ
Win ibɣan ad asen-yini, yini-asen Seg d-ikcem uṛumi tamurt n leqbayel, leḥkem n At Qasi iɣli, irgazen-nsen wa nɣan-t wa nfan-t, cci-nsen akk yewwi-t uṛumi…
yettkemmil
Ramdane Lasheb
