Asegmi aɣelnaw – D acu d iswi n uɣerbaz ma mačči d tamussni?

Yessegra-d wulɣu i d-tesuffeɣ deg wussan yezrin tneɣlaft n usedwel Massa Nurya Ben Ɣebriṭ s tugin n usemres n ddin, gar-asen taẓallit deg uɣerbaz, aṭas n yisteqsiyen d wawal yuzzlen deg yiɣmisen, tiliẓriyin d yiẓedwan inmettiyen, d taluft yeflen ula akkin i yilel. D isali i d-yeglan s wurrif meqqren ladɣa seg tama n yimẓulla d yikabaren i icudden leqdic-nsen ɣer ddin d yisalafiyen yettnadin kan timental ideg ara yezzer uɣerbaz azzayri ɣer lqaɛ akken ur d-yettali.

Deg tedmi-nsen, taẓallit d yiwet seg tgejda n ddin swayes i tbedd tmurt, ur yezmir yiwen ad yaweḍ ɣur-s. Ɣef waya, tamuɣli-nsen teqqar-d ulac fell-as ma ttẓallan yinelmaden deg uɣerbaz lawan n tuddna. I wakken ad rren tiririt d tneɣlaft ɣer wadeg-is, ssawḍen gan yiwet n tẓallit i d-snulfan d tamaynut deg yiwen n wakud deg waṭas n yiɣerbazen (wid yellan mgal ṛṛay n tneɣlaft), d tin iwumi fkan isem n tẓallit n zzkara, war ma iḥerrek ula d yiwen seg yimasayen yeṭṭfen tamurt. Ɣas akken taneɣlaft n usegmi, ur d-tessuffeɣ ara isali-a s teqṣeḥ, maca s wudem ussnan, u tenna-d d akken yal adeg s leqdic-is.

Taẓallit i win yebɣan ad iẓal deg uxxam i d-tettili neɣ di tmesgida, ma d aɣerbaz, yemmug i usegmi d leqraya d tmussni d urfad n uswir n uɣerbaz azzayri, akken ahat yiwen wass yezmer ad yettwaserwes ɣer usegmi di tmura yuẓan yennuflin iḥricen meqqren deg tussna. U ɣas akken kra seg yicenga-a n tmussni, ččan-d Massa Ben Ɣebriṭ s wurrif , di tɣamsa d yiẓedwan inmettiyen ladɣa, s uberreḥ-nsen s tukksa n Massa Ben Ɣebriṭ seg umkan-is, maca nettat teṭṭef deg ṛṛay-is, imi teẓra d tameẓla (logique). Seg yiwet n tama-nniḍen, llan kra n yimasayen isertanen neɣ udmawen iqeddcen deg taɣult n usegmi i d-yefkan awal-nsen s ubrid n tmussni d leɛqel, imi fkan azref i tneɣlaft, u nnan-d belli yal taɣawsa ilaq ad tili deg wadeg-is. D amedya n Amin Zawi, Saɛid Cemmax, Ɛellawa Rabḥi d waṭas-nniḍen i d-yennan « Ma nebɣa ur nettuɣal ara ɣer yiseggasen berriken i yezrin ɣef tmurt, yewwi-d ad neǧǧ tilufa n ddin deg wadeg-nsent, ma d aɣerbaz seg-s ara d-frurin wat tmussni d tussan ara irefden tamurt deg yimal ».

D amedya n Amin Zawi, Saɛid Cemmax, Ɛellawa Rabḥi d waṭas-nniḍen i d-yennan « Ma nebɣa ur nettuɣal ara ɣer yiseggasen berriken i yezrin ɣef tmurt, yewwi-d ad neǧǧ tilufa n ddin deg wadeg-nsent, ma d aɣerbaz seg-s ara d-frurin wat tmussni d tussan ara irefden tamurt deg yimal ».

Aserwes n usegmi akked tmura yuẓan

Ma nerra lwelha-nneɣ ɣer wahil n uselmed deg uɣerbaz amenzu ladɣa, imi d wa i d adda n usegmi, ad d-naf almud n usegmi n ddin yella seg useggas amenzu alamma d aneggaru. Ma nesserwes gar uselmed deg Lezzayer d kra n tmura yelḥan nezzeh deg leqraya, am umedya n tmurt n Japon, ad d-naf aselmed deg uswir adda, ɣur-sen d tukci n tmussniwin iwatan aswir n unelmad deg leɛmer-nni, d uskan n yiberdan i ilaqen akken ad ten-yeḍfer unelmad.

Sɛan yiwen n walmud isem-is asedwel n tudba (éducation de morale), ma d anelmad ad yettɛeddi seg uswir ɣer wayeḍ segmi ara yekcem deg useggas amenzu alamma d aseggas wis kraḍ, acku iswi d aselmed i unelmad inumak n yiberdan yelhan. Maca ɣur-neɣ, ad naf ahil, yeččur mačči d kra seg mi ara yekcem unelmad deg useggas-is amenzu. Rnu ɣer wannect-a merra, aselmed n ulmud n tesreḍt i unelmad ɣef leɛmer n ṭam n yiseggasen, d ayen ur nkeččem ara deg usegmi n tilawt, acku aqcic yesra i tmussni d wamek ara yelmed tira d umeslay, ma d tamsalt n ddin, yewwi-d ad tt-id-yessekfel weḥd-s skud yettimɣur.

Kh. A.