“ Teḍra-yaγ am winna akken yettmuqulen deg uḍaḍ n win yebγan ad as-d-yesken aggur. . Ilaq-aγ ad nekfut imeṭṭawen γef sseεd-nne&gamma,; ad nidir di lqern-ayi mačči di leqrun yezrin. ”
Ass n umenzu di Nunamber iɛeddan, tella-d tejmilt i Muḥend Uyeḥya di Lpari tis-yiwen d mraw(11) i lmend n wass n talilit-is. Asmekti thegga-t-id terbaɛt “Tajmilt i Muḥya”. “Muḥya d taqbaylit, taqbaylit d Muḥya, ipisitu” akka kan ara yili, mazal lxir ar zdat…Nesteqsa Bussaɛd Buɛic gar wid i d-iheggan timlilit n useggas-a, d awal ɣef leqdic-nnsen, ɣef wejdid n useggas-d d wayen ran ad t-is-ssaysen.
Aɣmis n yimaziɣen: Mačč d tikelt tamezwarut ara d-theggim timlilit yecban tagi, dagi di Lpari, smekti-yaɣ-d am acemma amek tɛedda temlilit n yilindi, di Lpari tis snat?
Bussaɛd Buɛic: « Ilindi nemlal-d zdat n tḥanut tamezwarut i yekseb Muḥya di Lpari. Necεel ticemmaεin, nessers ijeǧǧigen, tiwlafin… Sin akkin yal wa yeγra-d ayen i s-yehwan deg wayen i d-isukkes seg uxeddim n Muḥya, ama d isefra, ama d amezgun. Llan diγen wid i d-yewwin isefra uran s timmad-nnsen.
Tebdam-tt-id ilindi, udem i s-tefkam ixulef tijmilin i d-yettilin yakan (Leqraya n tmezgunin d Isefra n Muḥya neɣ n yemdanen nniḍen, ccna, ticemmaɛin, awal ɣef Muḥya, artg. ), d acu ara d-tawim d ajdid i useggas-agi?
Assegas-a, nenna-yas ilaq ad nexdem ugar n wayen nexdem ilindi, akken nessaram belli qabel ad yili xir n useggas-a.
Ihi, aseggas-a nemlal daγen zdat n « l’Atelier » anda ixeddem tisuqqilin netta akk d imeddukal-is. D taḥanut d tamectuḥt iwumi yessawal, ad fell-as yeεfu rebbi, « taxibuṭ n usextuttes » γef wayen i d-ḥekkun imeddukal-is. Taḥanut-agi yellan di « 53 rue de la Fontaine au Roi, Paris 11e », yuγi-tt – neγ yekra-tt- i lmend n waya, mačči d taḥanut n weznuzu.
Aseggas-a ihi, nessawel-d i kra seg imeddukal-is i « yessextutsen » yid-s ma yehwa-yam. Gar-asen Said Hemmache, Boubekeur Almi (Koukou), Idir Nait Abdellah, Youcef Yalali, Nafaa Moualek, atg. Tameddit n wass dγa, nemlal di yiwet n tzeqqa anda i nefka awal i imeddukal n Muḥya.
Icebba-yi Rebbi nesεa zzher d ameqqran imi nezmer ad d-nemlil d yemdanen am wigi, ixulḍen Muḥya, i yellan γer tama-s almi d ttasaεet deg wacu yewweḍ anda akk ara naweḍ. Nefka-yasen tameẓẓuγt, ur nendim ara imi yella wacu ara tesleḍ.
Nedder tisaεtin i γ-yesqerben γer Muḥya aṭas. Nesla-d amek xeddmen, amek tella tudert n Muḥya… axaṭer tudert n wemdan-agi d tamsirt n ddunit. Tiḥkayin i γ-d-yewwi abeεda Koukou, mmalent-d ayen merra ixeddem Muḥya yewzen, iga-yas leḥsab.
Leqdic am wagi ur ilaq ara ad iɛeddi kan akka, ilaq aṭas n medden ara yeslen yis-s, ɣef waya i s-theggam uqbel i temlilit-agi, Amek tessaɣem akk isalli sya u sya ?
Bussaɛd Buɛic: Ttawilat llan, ilaq kan win yessnen ad ten-issexdem. Tarbaεt-nneγ yakan « Tajmilt i Muḥya » tesseqdac ttawil n Facebook. Sin akkin rradyuwat d BRTV εawnent-a&gamma,; kem s timmad-im tessawleḍ-iyi-d si rradyu tis snat. Mebla ma nettu iǧernanen d yesmilen n Internet i-d-yewwin awal γef ccγel-ayi.
Ajdid useggas-a d imdukal-is i d-yusan i tikelt tamezwarut ḥedren tajmilt-agi, tenniḍ deg wawal-ik d rrezg ameqran, d tagnit i umeslay ɣef Muḥya d wayen i d-yeǧǧa, di tizi n wassa. .
Akken i m-d-nniγ yakan, amaynut usseggas-a d imeddukal n Muḥya i d-yusan llin-d tiwwura n wulawen-nnsen i lγaci merra i d-yusan. Koukou d Youcef Yalali ssawḍen almi sen-dγlin imeṭṭawen mi d-mmeslayen γef kra n temsal yeεnan Muḥya. Ziγen meskin yettwexdaε werεad yemmut. Widen i t-yegren γer sbiṭar xedmen kullec i wakken ur iẓer yiwen anda yella. Asmi i t-walan imeddukal-is yettru yenna-yasen teǧǧam-iyi. Dacu aya d tamsalt nniḍen, xas akken yiwwas ilaq ad teεqel Faḍma argaz-is akken qqaren.
Axaṭer tamsalt-ayi teεna ussan ineggura yesεedda Muḥya di ssbiṭar, dacu teεna daγen axeddim-is. Imeddukkal-is smektan-aγ-d akken ayen nessen seg uxeddim n Muḥya, d ayen i d-yefγen di tkasiḍin. Medden akk ẓran belli Muḥya yeḥbes asufeγ n tkasiḍin acḥal iseggasen aya. Ayen yakk yura iman-is, neγ akk d imeddukal-is, ulac win yeẓran anda yerra. Lḥasun imeddukal-is nitni ẓran anwa.
Ihi akken tettwaliḍ, iqerreḥ lḥal aṭas m’ara twaliḍ anda i d-yegra uxeddim n Muḥya.
Tura γef wayen i d-yeǧǧa Muḥya, ur am-d-qqareγ ara d agerruj, neγ ur ẓriγ dacu. Mačči deg wawal i tt-nečča, ad ǧǧeγ aya i widak iḥemmlen awalen-ayi. Ad iniγ kan iswi-nne&gamma,; γas akken yuεeṛ ad s-nessaweḍ imi Muḥya s timmad-is ur yessaweḍ ara, iswi-nneγ ihi, nessaram medden, Leqbayel dγa, ad fehmen s telqey ayen i sen-d yeǧǧa deg wayen yak yura, d wayen i d-yerra si tmeslayin nniḍen. Ur ilaq ara kan ad neqqim γef wemnaṛ n tebburt n tmusni n Muḥya. Ilaq ad nekcem, u ad nessexdem di tudert-nneγ n yal ass ayen i yebγa ad ibeddel deg-neγ. Muḥya iwala tamusni-nneγ txus, tudert-nneγ merra nebna-tt meεwiji, dacu imi ur yelli ara seg widen ifeččlen, iruḥ iwala ayen εacent tγermiwin nniḍen, ayen uran wiyyaḍ γef temsal icuban tid i γ-yuγen, yerratent-id s tmselayt-nneγ i wakken ad d-yeldi allen-nneγ ahat ad nbeddel. .
Nekk cukkeγ dayen ilaq ad fehmen medden, mačči kan mi yesla walbaεḍ i tkasiṭ n Muḥya, yeḍsa-d, dγa ad tt-yerr di rrif. D aya i-t-yessawḍen yakan yeεya deg-neγ nekkni s Leqbayel. Axateṛ teḍra-yaγ am winna akken yettmuqulen deg uḍaḍ n win yebγan ad as-d-yesken aggur.
Am d-fkeγ yiwen umedya γef telqey n uxemmem n Muḥya. Tayi yeḥka-tt-id umeddakel-is Kuku. Inna-yas Muḥya yiwen wass, γef usefru nni n Ben Muḥemmed yecna Yidir » Baba-inu Ba », wali tura Leqbayel, ad as-teqqar yelli-s « ugadeγ a Baba-inu Ba », iwakken ad as-yini « ur ttagad ara aqlin dayi a yelli », netta xati, inna-yas « ugadeγ ula d nekkini »… Inna-yas Muḥya amek tebγiḍ ad d-ssekreḍ dderya-k akka-yi tura keččini!
Icebba-yi rebbi, nuγ-iten si yal tama. Win iwumi ad tiniḍ akka, ad ak-yini axater nekkni nesεedda lḥif, listiεmar, ur ẓriγ d acu nniḍen. Aya d ayen yellan, fiḥel ma nuγal-d γef wayen i γ-yessawwḍen γer da. Dacu kan, ilaq ad nwali akken mačči ala nekkni i yesεeddan aya. d ayen i yebγa Muḥya ad aγ-d-yesken seg wayen akk i γ-d-yewwi s γur leǧnas nniḍen. Ilaq daγen acemmeṛ iγallen. Ilaq-aγ ad nekfut imeṭṭawen γef sseεd-nne&gamma,; u ad nidir di lqern-ayi mačči di leqrun yezrin.
Nniγ-am-d aya axateṛ llan aṭas « Imazighen » bγan aγ rren γer deffir. Mi ara twaliḍ cudden idles γer ikufiyyen d lmaεun n tyerza, ilaq win ad asen-yinin « DAYEN », lecγal ayi sεan-ten leǧnas merra, dacu kan rranten di « les musées ».
Annect-a iweṣṣa-yaγ yakan fell-as Dda Lmulud n at Mεemmer. Deg uḍris-ines « La mort absurde des Azthèques », iga d tazwert i tmezgunt-nni « Le Banquet », yenna-k llan snat temsal izemren ad mḥunt taγerma s lekmal-is. Tamezwarut d tin m’ara aγref ad yesteεmer wayeḍ u ad yemḥu lateṛ-is s tin n ddre&epsilon,; lmeεna-s ad tenyekfu s slaḥ neγ s ujenwi qeccuc meccuc akken xedmen Ispenyuliyen deg Les Azthèques. Tis snat, d tin i γ-yeεnan nekni, d tamettant i wumi nessawwal nekni s timmad-nneγ. Yenna-k tamettant-ayi, tettas-d m’ara ad yili winna akken yettwaḥeqqren, i wumi ttwakksen izerfan aṭas aya, ad yuγal ad yemttuttel γef yiman-is i waken, ad yebrek γef wayen i s-d-yeqqimen axater yugad ad as-teksen ula d winna. Ad d-yaf imiren iman-is yettidir ala seg wayen yezrin, itettu ad ad yidir akken ilaq ad yidir ass-a.
Ma yella ad yi-tsurfeḍ atan wamek i t-id-ura s tefṛansist. Ihi, yura-d : « Car quand l’autre nié se crispe sur tout ce qu’il croit être lui, quand il se fige dans l’opposition stérile, quand il assume indistinctement le meilleur et le pire ou le plus étrange d’une nature qu’il s’invente à rebours, il travaille à son existenceenchantée, c’est-à-dire coupée des réalités juteuses et denses. Par peur de disparaître il se condamne à l’hibernation. Il se rapetisse, se folklorise et s’ensauvage à souhait. Toutes ses énergies, il les consume à demeurer. Il perd le désir et bientôt le pouvoir d’inventer. Exilé du présent, débouté de l’avenir, il recrée et mythifie un passé-ghetto qui, sous couleur de l’identi
fier, l’engeôle. La réserve c’est encore un piège, tendu par desconquérants honteux : les frustrés y tombent quelquefois. C’est à tort. »
Ugadeγ nekkni s Leqbayel, neγ s Imaziγen akken ma nella, deg waya i neγli. Ad fakeγ awal-iw s yiwet tedyant εaceγ nekk s timmad-iw ad aγ-yeǧǧen ad nesteqsi iman-nne&gamma,; ssarameγ wid ad yeγren Aγmis Imaziγen ad xemmemmen γef wannect-a. Yiwet tikelt, lliγ akk d tmeṭṭut-iw di tmurt-is la Pologne. Nerza γer yiwen n le Musée, netta bnant am taddart i wakken ad begnen amek ttidiren yemdanen di temnaḍt-nni acḥal n leqrun aya. Nekcem γer yiwen n wexxam, yella deg-s uẓeṭṭa, adaynin, lkanun… lḥasun ad as-tiniḍ d axxam n Leqbayel. Netta imiren, yuγ lḥal tella yiwen n tcixet tewwid arrac n lakul akk yid-s tessefham-asen-d amek llan ttidiren yemdanen n lweqt-nni deg yexxamen-nsen. Tekker tmeṭṭut-iw tebγa ad iyi-d-tessuqel si tapulunit γer trumit, nniγ-as rǧu. nniγ-as tenna-yasen belli zik-nni imdanen gganen dihina sufella, ddaw n wussu nnsen sganen lmal i wakken ad as-n-d-yefk lmal nni leḥmu. Ulac ccufaj lawan… tenna-k tmeṭṭut-iw si melmi akka i tfehmeḍ tapulunit? Nniγ-as, mačči d tapulunit i fehme&gamma,; nekkni iḍelli kan i d-neffeγ seg yexxamen yebnan akka.
Ihi, twalam, acu n temsirt ad d-yessukes wemdan seg temsalt-ayi : Ad as-yini ziγen yeǧǧa- yaγ lweqt ur ilaq ad neεreḍ ad nqaḍeε leǧnas, neγ ad neqqim kan deg udaynin nni neγ ad as-neqqar d wayi i d idles-nneγ?
Hata wayen fehmeγ nekk γer Muḥya d imusnawen nniḍen i iεerḍen ad aγ-ldin allen. Saḥa lɛid-im.
Testeqsa-t Zira.

