Aseɣli n tadist di tmeti-nneɣ – D tidet yellan !

H. Tassadit , s wurfan, tcerreg tamesmizwert( ordonnance ) i s-d- yura umejjay n tlawin( Gynécologue), terra-t d tawamust gar iḍuḍan-is imir t-deqqar-itt akkin ɣer lebɛid. Argaz-is, yellan deffir-s , ula d netta, yettban ɣef udem-is yefqeɛ . Isaɣ igirru, ɣefumnar n tawwurt n umejay, ibedd yesikid akkin akka yetḥayer amzun ɛarqent-as . Tassadit teneqlab ɣer ɣer-s tenna-as: “tlezmi tkefart ad-as tinniḍ si tmaɛamert id neffeɣ neɣ ɣer ccix n lǧemaɛ mačči seg axxam n tadawsa( Clinique) neɣ ɣer umejay. Ṛṛuḥ kečč-nni ad tfehmeḍ kra ɣer wigi! Ur ẓriɣ ara nekk acu-tt leqraya-agi ɣran, neɣ amek ttxamimen. Lhem-nsen ak-sneṣlen deg texriṭ-ik wama aselak si lhija-nsen ulac! ”.

Taluft n Tassadit d talluft n waṭas n tullawin izewǧen yemdarkalen ɣef uggur n uɣri n -taddist( avortement) dagi di tmurt-nneɣ. Tassadit di lɛamer-is 46 isaggasen, limer d lebɣi tili teḥbes tarwa imi tewweḍ ɣer leɛmer anda tullawin teɛqarent( menopause ), meɛna netta-t tella seg tid- mazal ttarwent xas akken teselḥa di leɛmer. Argaz-is Mohand yesɛa 59 isagassen . Iban kan ɣef leḥsab leɛmer-nsen di ssin yidsen yeẓay fell-asen ad rrnun dderya ɣef widen sɛan yakka . Amek ara d rrabin aqrur nutni ibedden ɣef umnar n tawser? Di tmurt irebḥen anect-a kan( tikli di leɛmer) weḥdes gelɛum akken amejay ad ɛiwen Tassadit ad teɣri taddist-is…lemeɛni aya iḍeru-d kan di di tmura irebḥen anda zegiren leɛqal ɣef timucuha nniḍen.

Nnig leɛmer, Tassadit tuḍḍen. Ul –is yesxenfat, tleḥu s ddwawi. Idamen ḥerṣen iɣerbn n-izuran-is, la tension-ines ur terkid-ara. tikwal tettali tikwal tettṣubbu. Di tmurt-irebḥen, anda d ṣṣwab i-tt-iḥekmen mačči d timucuha nniḍen, ɣef aya kan ( aṭan tesɛa Tassadit) amejay n wul i tt-yettdawin as-id yefk iccer n lkaɣeḍ akken a tawwi ɣer uxxam n tdawsa akken as sḥebsen taddist-nni… meɛna i gar-nneɣ akked ṣṣwab d lmeɛqul di tmurt-nneɣ ! Mi seqseɣ Tassadit nniɣ-as amek akka? Tenna-k s nehta: “ mi rziɣ ɣer umajay n wul iyi-ttdawin , akken kan id as ḥkiɣ, yebda yettraru ɣef yicer n lkaɣeḍ. Nekk ɣileɣ d tebra-tt ara y-id yarru akken ad seɣliɣ taddist, ziɣ netta d ddwawi i yebɣa ayi- ɛiwed. Asmi id –as sefehmeɣ acu ttraǧǧuɣ s ljiha-s yenna-yid s wurfan :” ala anect-a ur xeddemeɣra nekni. I ma ikteb-am a ttemteḍ, mačči d nekk ara kem-id yesuksen, wig d lecɣel n Ṛebbi!”

Ayen tettqabal Tassadit , aṭas n tullawin nniḍen I yemdarkalen ɣef uɣbel-is. Kra seg-sen-t ( t-id ur neɣri –ara, neɣ tawacult-nsen ur tweɛa-ara ) ma yella ur mmuten-ara s taddist-nni , ttesriḥint ṛṛiha n lmut s lqerb. Cedda sɛdayent ala win yewten d win yettewten i yeẓran acu-t . Ɣef aya tuttra teḥalalid iman-is kan : “Iwumi amejay, ma yella ur d uffin-ara ɣer-s imuḍan lejwab ttraǧǧun i wuguren-sen akked tifrat i saramen s ljiha-s?” Hakima B, tenna-k : “ armi yemmut llufan deg tɛabut-iw i qeblen imejayen n terwa a-tid seɣlin, meḥsub selḥeɣ s taddist ugar n setta waguren, nutni zṛan si tezwara ad yemmet meɛna uggin ad xedmen ttawil akken, ayi ɛetqen si leɛtab meskud ur yegma-ara. Ɣef aya assen deg i-tid seɣlin wallaɣ lmut zdat wallen-iw, ur ẓriɣ ara amek ara tedṛu yidi limer ur yemmut ara lufan-nni , limer yeṣaweḍ ṛṛuḥ ar d- illal ccek-iw ad yeglu yis-i!”

Timsal am tigi mačči yiwet mačči snat. Tawes netta-t s ljiha-s ksed anda ur tuzzilara akken ad teɣri, ur teǧǧi Bgayet, Tizi-Ouzou, Lẓẓayer, anda tbedd ala asɛezeg ɣef i tecceg. Zdat-as medlen tiwwura. Xas akken netta-t tettdawi deg ṣbiṭar akaram( dossier) tettawi yid-s ur as-d yelli ara d tesriḥ akken a teɣri. Tadyant n Tawes fell-as tura rebɛa n-isaggasen. Mi ttesteqseɣ amek texdem tenna: “ cwi kan yella ttawil n Net. Nnudeɣ di google ufiɣ ziɣ llant tiɛaqucin mi ten-teswa tmeṭut yallan s taddist , lufan yellan deg uɛabud-is ad yeɣli. Maca dwa-agi ur tettnuz ara di tmurt-nneɣ, armi ceyɛeɣ ɣer Franṣa iyi-tt-id wwin. Iḥattem fell-i lḥal teɣri taddist-iw s yiman-iw deg axxam. Cwi kan aragaz -iw yeṭṭef-iyi-d tama, yella yiodi di lmendad. ”

Aya irkel acku amagrad ( article) 304 n tangalt n usaḍuf yeqqar: “ kra n tmeṭṭut ara yeɣrin s rḍa-s neɣ melba lebɣi-s neɣ kra n win ara tt-iɛiwnen akken a teɣri &nbsp,; ama s uɛaqar neɣ s ddwa, neɣ takriḍt lexṭiya-s d lhebs azal n useggas ar xemsa n-isaggassen. ” S waka ihi kra n temeṭṭut yellan s taddist ma yella tegzem-itt d ṛṛay a teɣri( ay akken tebɣu tella sseba I –ihattmen fell-as anect-ten) , yegguni lḥebs akked lexṭiya. Ahat d lqanun-agi i-yeǧǧan tuget n tlawin ad ɛamden ad ṭiwlent tudert-nsent wala ad ɣrint taddist xas akken ṣṣeḥa-nsent ur tezmir ara i wayen-nni( i terwa) . Maca, xas lqanun yeseḥres, llan-t diɣen tid (akken yebɣu yilli) s tufra seɣlayen taddist-nsen-t imi mu mačči akken iban kan d tudert-nsen s wacu ttqemirent.

Xas akkan aɣeri igedel-it lqanun di tmurt-nneɣ , di tillawt dayen nniḍen . Ɣef akken id qqaren leḥsabat unṣiben ( statistiques officielles ) azal n 8000 n uɣeri i- yettilin deg useggas di tmurt n Lẓẓayer. Gar anect-a yak 200 ɣer 300 s yettili s- tufra. Azal n 20 n tlawin i yettmattaten acku ɣrint taddist-nsen-t berra n leɛnaya n imajayen yetukelfan s wenect-a. Ihi ɣef akken nettwali xas lqanun iḥarem aɣeri aṭas n tullawin i tettrara tamara akken ad ɣrint taddist-nsent . Sebba-t iten-t yettawin mgaradent . Tikwal d-aṭṭan iten-yetṣawaḍen ɣer din. Tikwal diɣ( ɣer tilmeẓyin ur nezwij –ara ) d leḥya imi agrud id sɛant di tɛabbut-nsen yella-d berra n umetṛaḥ neɣ ahat yettuḥatem fell-asen-t s tɛedya. Di tmeti-nneɣ anda lɛib akked usweɛdi yezga yeṭṭafer tameṭut, anquqel n yixef n tullawin terra tamra ad ɣrin d- anquqel ur nesɛi tamtil. Tikwal , anec-ten ,yeṣṣaweḍ-iten-t ɣer timenɣiwt n yiman-nsen-t. Tuget di lawan, tettefed tmeṭṭut iman-is wehḍes i tettqazem uggur-agi, imi ur d ttaf leɛnaya la ɣer imawalen-is , la ɣer leḥbab-is. Aɣeri yecba lɛar di dhen n tuget deg lɣaci. D lɛar ? Izmer lḥal skud nebɛed ɣef talluft! Qarren i yeẓran ala win ijerben , qqaren diɣ win yeṭtṣen di trekna yeqqar-as cetwa ḥalwet. Timsal akken ibɣu seɛbent, ala s lemɣiḍa, s leɛaqel, akked rẓana id ttafent tifrat. Timsal akken ibɣu qeriḥit, ala s tayri i ttnefsusint . Deg anect-a yakk ahat d tayri i-ixusen di tmeti-nneɣ armi nettuɛalaq ɣer ifurkwan n regmat akked ustehzi s wid ur nuksen iten-yuɣen.

Ait Slimane Hamid