« Ayen yesḥebsen tafaska d leqniɛa-nneɣ dakken tewweḍ ɣef lḥedd-is »

Partager

S useggas-a, ad ilin d sin wa deffir wa segmi tettwasseḥbes tfaska n tmedyezt n At Jennad. Aṭas seg yimedyazen, isdawanen, imeɣnasen ed wayaḍ, i yuhmen ɣef tsebba n wannect-a. Deg umeslay-a yella-aɣ-d usqerdec akked yiwen seg yimḍebbren iqburen deg tfaska-a mass Ayt Sliman Ḥamid. Hatta tdiwennit

Ahat d awal ɣef umezruy n tfaska-a tazwara ?

Asmi nebda tefeska-agi n Yusef Uqasi ed Si Muḥend Umḥend tella liḥala tesbek di tmurt n leqbayel…acku tafsut taberkant ur d-teǧǧi deg-neɣ kra. Di lawan-nni ulac timeɣriwin, ulac ccnawi, inaẓuren-nneɣ ttwahuzzen. Yusa-asen-d ẓẓay lḥal akken ad weqmen timeɣriwin deg tizeɣwa n ccna… deg 2003 nwala dakken idles–nneɣ iteddu ɣer lmut ma yella ur nexdim kra, ɣef waya temlal tdukkla-nneɣ ( Yusef Uqasi) ed tin s Si Muḥend Umḥend negzmi-tt di ṛṛay akken ad d-nesbedd yiwet n tfeska n tmedyezt tamaziɣt akken ad as-id-nerr awal i wawal. Akken mi tɛedda tedwilt tamenzut, tasqamut n wektazal twella belli tamedyezt taqbaylit mazal teckunteḍ deg uɣanib aqbur; imedyazen ed tmedyazin-nneɣ mazal yerḥa-ten ibeddi ɣef uqrem yegrarrben. Tuget n yisefra d tijmilin i Mouloud Mammeri , Slimane Azem, Matoub Lounes… ; nefhem belli ma teqqim akken ulac anda ara taweḍ tsekla taqbaylit. Iwakken ad d-nessufeɣ tamedyezt-agi seg yir afesqi deg tettel, nesmenyef isental imaynuten ɣef yiqburen, nesmenyef tugniwin tijdidin ɣef teqdimin, nesmenyef lebni n usefru atrar ɣef win n at zik… nefka iwellihen s demma… deg wakka nwala deg tedwilin i d-iḍefren amek tenquqel tira ɣer yimedyazen-nneɣ, wwḍen keččmen agni hrawen i yeɛnan talsa s yisental i yettlaɛin amdan ay akken yebɣu yella… anda ma yella daɣen. Gar yiɛaggalen n tesqamut-agi ilaq ad d-nebder Nurdin, Salem Amran, Lynda Koudache, Hacene Halwan? Mourad Rehmane… yes-sen i d-tuɣal tfaska-agi d tin s yettleqim iseɣ i teqbaylit, talsawit i tsekla taqbaylit.

Annect-a yakk ɣef-s mi tella tettili-d, maca tura atan tesḥebsem-tt, anwi-ten wid yemsegzan ɣef waya ed wamek almi?

Xas akken di lǧerra n leqdic–agi i yefkan amrar nwala teɣzi n 12 iseggasen ufraren-d yimedyazen swacu tezmer ad tezdi lqedd tsekla-nneɣ. Wid yellan tura… ɣas ini ulac… Acku niqal nenwa dakken tafeska-agi ad d-tuɣal d tunsibt ad tesɛu kumisar-ines akken i daɣ-regmen yimḍebbren n yidles n twilayt n Tizi Wezzu… maca aseggas yeṭṭafer gma-s… kra ur yeḍri; nufa-d iman-nneɣ nettuɛelleq ɣef lebɣi n wiyaḍ akken ad njab tadrimt swacu ara teddu tfaska… aya igemmeɣ ifadden, acku akken bɣun llan iwaziwen tiwizi tessefcal ma yella tdum.

Ad nefhem seg wawalen-ik dakken tasebbiwt tamezwarut n usseḥbes n tfaska d tuqin n udrim?

Ala. mačči kan d tadrimt imi akken yebɣu yella lḥal neṭṭef-d imreṭṭlen ansi i d-nettawi s wacu ara nqabel leqdic; sebba tameqqrant tcudd ɣer yiswi… nekk ed win i yi-yecban neqqar-as: acu n lfayda n tfeska-agi ma yella ur tt-yeḍfir ara usufeɣ n yedlisen ara igen leqrar i kra n yisefra i d-kecmen tafeska-a… acu n lfayda ma yella isdawanen i teɛna temsalt akken ad sneḍqen ayen-nni n usnulfu ur llin ara gar-aneɣ bac ad gren tamawt i umaynut i d-tewwi tira taqbaylit? Acu n lfayda ma yella inaẓuren-nneɣ imeqqranen ur ḥeddren ara i tfeska akken ad aɣ-d-inin rray-nsen, akken ad sfaydin seg tmussni-nsen imedyazen-nneɣ ileqqaqen ? Nekk ɣef wakken ttwaliɣ tamedyezt-nneɣ teffeɣ si timawit, tekcem agni n tira. Teffeɣ tanubit… tura tbedd ɣef sin n yiḍarren. Acu i d-yegran? d tisɣunin i yeɛnan teskla, d nnubat deg rradyu akked tilibzyu. D ixxamen n usiẓreg akken tasekla-agi ad taweḍ widen i tenwa :  imeɣriyen

Maca akken yebɣu yili aya ur yezmir ad iqennaɛ tamedyezt-nneɣ tameḥduqt. Ilindi mi tettwabṭel ɣilen yimedyazen d ugur kan, wanag iban-d d aɛemmed…

Gziɣ ayen-nni, meɛna nekk ɣer ɣur-i lebɣi weḥd-s ur yessidir ara. Ilaq leqbayel ma tella–asen tmeslayt-nsen deg wul.. ma d tidet bɣan idles-nsen ad yeflali, ad slalen ayen i ilaqen akken ad tefti. Wid yesɛan neɣ iweɛɛan ilaq ad gren tadrimt-nsen deg wannar. Amek akka ar ass-a n wussan ur nesɛi ara aɣmis s teqbaylit? anwa akka i yugin akken ad d-yennulfu ? Amek akka ar ass-a n wussan ulac win yenwan ad iserref tadrimt akken ad nessufeɣ isura i yebɣa lxaṭer ɣef Ccix Muḥend, ɣef Yusef Uqasi, ɣef timeti-nneɣ n tidet. Ulac tagamin s uɣerbal, yiwen n ubrid iwulem ad nili neɣ ur nettili.

Maca abeṭṭel-a d ayen nniḍen, rnu yaḍra txemmemem i yinalkamen-is (conséquences)?

Yal afran swacu i d-igellu. D tidet, qerriḥ lḥal akken ad yeǧǧ umdan ayen i d-yessemɣi, meɛna tikwal akken aḥriq ad yuɣal d amgud tewwi-d ad t-neǧǧ ad yesteɛfu.

Amek temcawrem ɣef ubeṭṭel-ines?

Aya, yal yiwen amek yella yettwali. Nekk friɣ-tt ed ṛṛay-iw dakken di dderz n tfaskiwin-agi ilaq ad yili umbaddel akken ad tili ssaba, ma yella d aserwet kan, atan ggtent wid yesserwaten berra n wannar. Muqel liḥala sani yessaweḍ yidles-nneɣ, simmal d agrirreb. Mi ara walliɣ amek skeɛriren s teqbaylit qqareɣ-as : ulayɣer ara ad d-rnuɣ nekk ajenwi-inu i ugzar deg wayen yettwagezzer wakali.

Tebɣiḍ ad tiniḍ tifaskiwin-a ur nfiɛen i kra?

Yella deg wacu nefɛent i tezwara, ma d tura ilaq ayen nniḍen… Ilaq ad alint aswir d afella, ad kecment lqaleb nniḍen… ad d-glunt s tira.

Ayen nniḍen? am…

S tesɣunin, s yisura i yettwaxedmen s demma i waya. Ilaq ad nekcem ayen umu neqqar s trumit le » professionnalisme ».

Tisɣunin ttilin-d s tfaskiwin, s uqerru ara iḍebren fell-asent, neɣ uhu?

Ilaq imḍebbren n tfeskiwin-agi ad weqmen tisquma i lmendad n wayen-nni. Meɛna ilaq d isdwanen i iweɛɛan i leqdic-agi ara yarun iḍrisen s demma ɣef tesekla-agi taqbaylit.

Acimi ur tɛerḍem ara zik ad tessegzum i yimedyazen i terza taluft srid ɣef wacu i d-yellan, ala aḍris neɣ sin ay d-turiḍ deg uɣmis war ifukal (arguments)

Nekk qqareɣ yal wa ad yexdem ayen i yessen. Nekk ur lliɣ ara d asenqaḍ. D tamara i daɣ-yeǧǧan nettḥawel awal ɣef waya. Limer d lebɣi aya d leqdic n yimussnawen, akken i as-yeqqar Lewnis : « yal yiwen ad yexdem ayen i yessen, akken ad d-yeffeɣ s wudem iwatan ». Ɣef waya tiɣri-nneɣ tban: a wid iḥemmlen taqbaylit beddet akken ad tbedd teqbaylit.

Maca lemmer ad ḍefrent tdukkliwin abrid-nwen ad negrent tfaskiwin, acu ara d-yeqqimen?

Ur bɣiɣ ara ad ḥebsent tfaskiwin. Bɣiɣ limer yiwwas ad nemlil ad as-nɛiwed ljerya i leqdic-a ɣef yilugan nniḍen. Nezmer ma yella nebɣa, nezmer ad nessufeɣ leɛjeb s teqbaylit ma tella-aɣ deg wul, ayen ala? maca akka ddan lecɣal, waqila wa ijebbed wa ikerref.

Aṭas i yeqqaren dakken deffir n ubeṭṭel-a yezzwar ubaɣur udmawan, d acu i d awal-ik?

Ur walaɣ ara annect-n deg wannect-a. Abeṭṭel yella-d acku neqqar tuzga ɣer ssdel i yeflan d lexṣara. Ala, ljehd n umdan ifetti sdat n yilem… ulac acu i yestewḥacen am yilem. Ur ḥemmleɣ ara ilem, xuḍi yettban-iyi-d lḥal neblaɛ deg yilem-agi amcum. Ɣef waya, ilaq iberdan nniḍen, wid yessufuɣen. Asuɣu mgal aḍu d tiselbi, aseffer mgal zzhir d leɣrur.

Tbedreḍ-iyi-d wid i d-yesbedden tafaska, bder-aneɣ-d wid i tt-yesḥebsen

Ulac win i tt-yesḥebsen  bexlaf leqniɛa-nneɣ dakken tewweḍ ɣef lḥedd-is. Ilaq ad teḥbes ma ulac ad tuɣal d temses. Ur nesɛi ara azref ad nestehzi deg wayla-nneɣ, ad t-nmekken ɣer yir ifassen akken ad uraren s yiseɣ amek i asen-yehwa. Anda ulac taqbaylit ulamek ara txedmeḍ taqbaylit. Ahat tegziḍ anamek n wawal! ur ilaq ara akken i as yenna Lounis  » ayen akken i d-yefda leɣla, ad t-neǧǧ ad yenz s rrxa ».

Atan nekfa tadiwennit mačči s wayen ara yesferḥen amedyaz, acu d awal-ik aneggaru?

Ad d-nales i wawal n Lewnis :

yenneḍ i udrar aɛmam

wawal-nni i d-nessufuɣ

 xas nebra-as-d ɣer lewqam

yettawi-aɣ-id amennuɣ

xas lɣerḍ-is d at uxxam

xas d ttwab i d-srusuɣ

 xas ma fuḍeɣ mi teswam

asmi i ken-sedheɣ ttruɣ.

Ulac tidet i yecban tagi… cukkeɣ!

Iga-as tadiwennit-a :

Mhenni Xalifi

Partager