“Yesres uḥeddad afḍis, yerfed-it mmi-s’’

Partager

‘’Tahanutt n uḥeddad d lakul n teqbayli, axater d amakan i d-qesden yifellaḥen n yal tamnaṭ, ttemlilin-d ɣur-s deg wass n ssuq, nekni nettleqqim-asen tiɣawsiwin, nutni ttleqimen-aɣ taqbaylit, nlemmed ɣur-sen …” Zik asmi tcud tudert n umdan ɣer wakal di tmurt n leqbayel, ulac taddart ur nesɛi ara aheddad n wuzzal; d netta i yettleqqimen dduzan n tfellahet”igelzyam, tigersiwin tiqubac…atg. Sumata, ixeddem-d tiɣawsiwin i seqdacen yifellaḥen deg yimahilen-nsen . Ass-a, segmi nejlan madden, ǧǧan lxudma n wakal, tejla yid-s ula d lḥirfa n uheddad. Qrib ad tenger , drus maḍi n wid mazal ṭfen di lḥirfa-agi . Azwaw Heddad, 65 n yiseggasen di tudert-is, gar yineggura di temnaṭ n Ṣsumam tama n Uqbu i imazal yeṭṭef di lxudma–agi . Mazal yeṭṭef deg-s. Nemlal yid-s, nesteqsa-t. yeldi-aɣ-d ul-is.

Aɣmis n Yimaziɣen : acḥal aya i tebdiḍ lxudma –agi, anwa i ak-tt-islemden ?

Azwaw Haddad : bdiɣ-tt deg useggas 1968, asmi sɛiɣ 16 n yiseggasen. Lemdaɣ ɣer baba. Di tazwara, ttaṭṭafeɣ-as-d kan afḍis mi ara yekka-t s ufella n ẓẓebra, yettwellih-iyi cwit cwit almi i lemdeɣ, uɣaleɣ ttleqqimeɣ igelzyam, tigersiwin, netta yettili-iyi-d kan s lmendad. Tedduɣ daɣen yid-s ɣer tudrin nettsemmir i yifellaḥen lehwayec. Nekk slemdaɣ gma Lḥusin ha-t-an tura d netta ara yeṭṭfen amkan-iw .

Zik, uqbel carbun, s wacu i tsefsayem akka uzzal.?

Zik, nella nxeddem di taddart. Nettawi-d tirgin ubelluḍ ɣer yifellaḥen. Nessaɣay-asent times, irrij-nsent ur yettnusu ara, s yis-s i nettleqqim dduzan n tfellaḥt .

I usellek, neɣ lexlas amek i d-yettili ?

Zik-nni, iḥeddaden xeddmen s rrezeq. Afellaḥ yesɛan tayuga, yettelḥaq-as-d i uheddad snat lgelbat n temẓin i useggas, llan wiyad d ibawen, irden , tazart neɣ tament.

Zik-nni, ttruḥun iheddaden ttisilen di tudrin , kečč d baba-k gar wid ixeddmen akka di tudrin. Amek i ttilin wassaɣen gar-awen d Wat taddart-nni?

Ad ak-iniɣ, nekni nexdem di taddart n Tiɣilt Mexluf di tɣiwant n Yiɣram, cfiɣ baba iḥedder deg yinejmuɛen-nsen lbaḍna-nsen, isell-itt, ttqadaren-t mliḥ mliḥ. Netta d ccix n taddart. D acu kan, aḥeddad ur as-d-zeddmen ara isɣaren. Netta yessasay-d aɣrum-is s lxudma-s.

Aṭas n tɣawsiwin i d-ixeddem uḥeddad, kecment deg wansayen. Ma tzemreḍ ad d-tadreḍ kra?

Tella tin iwumi neqqar “tahanut” ttɛalliqen-tt i umextan, deg-s 7 tɣawsiwin n tfellaḥt : tagersa, tamgert, tasmirt, tagelzimt, taqabact, agelzim akked tjenwitt. Llan daɣen yimdaneni i ixeddmen tisemmirt ɣef tewwura n yixxamen neɣ ula ɣef tkeryasin-nsen , qqaren tettara tiṭ.

D acu-tent akk tɣawsiwin yessqdac uḥeddad di lxudma-ines ?

Yella win iwumi neqqar: lkanun, agectum, ẓẓebra, lvila, tafḍist…atg. Qqaren tahanut ideg ixeddem uheddad d lakul , d acu i d sser yellan deffir waya? Tahanutt n uḥeddad d lakul n teqbaylit, axater d amakan i d-qesden yifellaḥen n yal tamnaṭ, ttemlilin-d ɣur-s deg wass n ssuq. Nekni nettellqim-asen tiɣawsiwin, rnu nlemmed ɣur-sen taqbaylit.

Amek i t-lmedem akka ɣer yifellaḥen taqbaylit ?

Yal mi ara d-kecmen yifellahen ɣer tḥanut n uḥeddad , ttawi-d awal ɣef ddunit, ḥekkun-d timɛayin n zik. Yal wa d acu i d- yettales: wa d taqsiṭ, wa d asefru neɣ lemtel. Nlemmed ɣur-sen taqbaylit. Nekk, ass-a, ataṣ n yinzan i d–lemdaɣ ɣer yifellaḥen i d-ikeccmen ɣer thanut-iw. Yal ass, rennuɣ-d awal ajdid , nettisin timeslayin n temnaḍin yemxalafen.

Awal-ik n taggara

Ilaq lhirfa-agi ad tili di lakula-t n uselmed n lḥirfat i wakken ur tneggar ara. Ttmenniɣ, daɣen, imdanen ad uɣalen ɣer uxeddim n wakal d lɣella i wakken ad yili uxeddim i uheddad.

Yesteqsa-t Brahim Benhamouche

Partager