«Ulac amεiwen gar yinaẓuren…»

Partager

Djilali Hamama, d yiwen ucennay ameqqran n tezlit n tmaziɣt tartart. D mmi-s n Wat Wagennun. Yefka-d aṭas i yidles amaziɣ, iga amecwar ɣezzif deg ubrid n tẓuri.

Aɣmis n Yimaziɣen: deg tazwara, efk-aɣ-d agzul n umecwar-ik deg lfen…

Azal n 16 n yiseggasen-a, segmi bdiɣ cennuɣ, imi tuɣac-iw akk timezwura cniɣ-tent deg useggas n 2001. Acu kan, nekk segmi bdiɣ cennuɣ, ala tamedyazt i xeddmeɣ nekk s timad-iw deg tezlatin-iw. Aḍebsi-iw amezwaru, iffeɣ-d deg useggas 2001 s uzwel «Isufa». Aseggas mebεed, rniɣ wis sin s yisem «Ifat lḥal», aseggas diɣen membεed, suffɣeɣ CD wis tlata s uzwel «Targit». Deg useggas 2004, sazergeɣ aḍebsi-iw wis rebεa s yisem «Ɛeddan wussan-im». Di 2005 ur xdimeɣ ara, armi d 2006 i xedmeɣ CD wis xemsa s uzwel «Rrbeḥ-iw». Syin, daɣen qqimeɣ armi d 2007, i rniɣ album-iw wis setta, s yisem «Err-iyi-d awal». Deg useggas n 2008, i xedmeɣ aḍebsi «Sḥesbeɣ». Qqimeɣ alarmi d 2010 i wakken i d-rniɣ CD wis sebεa s uzwel «Amecwar». Deg useggas n 2011 suffɣeɣ-d album wis tmanya, semmaɣ-as: «Tamara». Ma album-iw wis ttesεa «Tusiḍ-d», yeffeɣ-d deg useggas n 2013. Xtareɣ ad as-semmiɣ akka, imi 8 n yiseggasen ɣef zwağ-iw i wakken yerna ɣur-i uqcic, dɣa fkiɣ-as isem-agi “Tusiḍ-d”. Syin daɣen qqimeɣ armi d 2015, i wakken i d-sazergeɣ aḍebsi wis mraw s uzwel «Timsal».

D acu i d ahil-ik i useggas-agi n 2017?

Ma d ayen yerzan ahil-iw i useggas-agi amaynut n 2017, ad yebdu s tlata n tmeɣriwin deg tmurt n Fransa; tamezwarut ass 18 di furar 2017 deg temdint n Paris, tis snat ass n 11 meɣres 2017 deg temdint n Lyon, tis kraḍ ass n 25 deg meɣres 2017 deg temdint Ile de France. Sεiɣ diɣen tinnubga ɣer snat n tmura, tamezwarut d Marikan i wass n 20 deg yebrir 2017, tis snat ɣer Canada deg temdint n Murielle i wass n 06 maggu 2017, sɣur tiddukkla n Yiqbayliyen n Canada. Timeɣriwin tisiεta ala tigi i ẓriɣ, maca sewjadeɣ daɣen CD ara d-yeffɣen deg wussan i d-iteddun.

Tura mmeslaɣ-d cwiṭ ɣef tezlatin-ik tineggura n 2015…

Album “Timsal” d taɣuri-w, d tamuɣli-w ɣef kra n tilla n ddunit, imi am wakken i d-nniɣ yakkan, d nekk i ixeddmen isefra n tuɣac-iw, ihi qqareɣ-d kan ayen ssneɣ d wayen walaɣ, ur xeddmeɣ ara ɣef tɣawsa ur ssineɣ ara. Xedmeɣ-tt s lexṣaṣ n ttawilat, acu kan imi tella nneya ama si lğiha-w ama si lğiha n yinaẓuren-nni i ixedmen yid-i. Maca mi teffeɣ ɣer ssuq, tenzza mliḥ, yerna aṭas iyi-d-yeqqaren yuɣal-d Dilali-nni nessen zik.

Acimi d isefra-k kan i tettɣeniḍ?

Segmi bdiɣ asizreg deg useggas n 2001 ar ass-agi, leεmer ɣennaɣ asefru n yiwen deg tezlatin-iw, ula d lmusiqa diɣen, ala ayen kan i d-yetteẓẓem wallaɣ-iw i cennuɣ. Acu kan, mačči i wakken ad d-sbegneɣ iman-iw belli ssneɣ neɣ zemreɣ, lukan ad d-afeɣ win ara yi-xedmen imeslayen, mreḥba yis-s. Acu kan ilaq ad iεeddi i wayen xeddmeɣ neɣ i tmussni-inu, maca ma yella kif kif-aɣ aswir, axir ad sxedmeɣ imeslayen-iw. Akka tura la ttrağuɣ ableεaḍ neɣ ttnadiɣ amedyaz ara d-ifken ajdid neɣ lḥağa leεmer xdimeɣ neɣ ur ssawḍeɣ ara ad sefruɣ fell-as.

D acu i d tamuɣli-k ɣef uswir n ccna n teqbaylit tatrart?

Tizlit taqbaylit, tεedda-d yal tallit s yifennanen-is, d imezwura syin d ilemmasen tura d imaynuten. Iεedda yiwen lweqt, tebda tezlit taqbaylit tettṣubu, imi ulac ixulaf yeddan deg ubrid n yifennanen imezwura. Anida yelḥaq lḥal armi ur tezmireḍ ad as-tesleḍ deg uxxam d yimawlan-ik. Uɣalen, nulfan-d leṣnaf-nniḍen n ccna (win n tmeɣriwin, “non-stop”). Yerna nekk zemreɣ ad d-iniɣ belli leṣnaf-agi ijdiden ur nɣin ara lfen, acku axir ad yecḍeḥ yiwen s teqbaylit wala s taεrabt. Ttwaliɣ si tama-nniḍen, yuli-d cwiṭ uswir-is, imi llan wid mazal ṭṭfen deg uqdim, llan daɣen wid i d-yeglan s umaynut. Ilaq diɣen ad ilin imeslayen ẓiden, zeddigen, icebḥen, iweznen, axaṭar tura imdanen d ayagi i bɣan ad slen.

Acu i d-wwint tmeɣriwin n ccna i tezlit taqbaylit?

Dagi deg tmurt n Leqbayel, d tizlit i d-yettawin timeɣriwin. Amedya, ma yella ufennan-nni mechur, taddart-nni ur tettwasen ara ṣafi d acennay-nni i iεawnen taddart-nni. Ma yella mgal d taddart-nni i imucaεen ugar n unaẓur-nni, tezmer ad ad as-texdem tadlelt (la publicité) neɣ abaɣur. Ma yella deg lwilayat-nniḍen n tmurt-nneɣ neɣ deg lɣerba (Fransa, Canada…), ma tettwaxdam tmeɣra n ccna n teqbaylit d iseɣ imi ad ttissinen dina. Ma yella tmeɣra-a n ccna tella-d berra n tmurt n Leqbayel, ad d-tawi cwiṭ, ma ulac d imferjen-nni n useggas-agi i d wid n qabel.

Ma yettili-d umεiwen gar yicennayen n tmurt-nneɣ?

Ulac amεiwen gar-nneɣ s yinaẓuren, mačči am yifennanen n tmura-nniḍen. Nekni, yal yiwen yeqqar aḥeqq nekk, win yufan tagnit ilaq d netta kan. Nxuṣ cwiṭ deg ccɣel-agi, acu kan mačč d tuccḍa-nneɣ, imi si zzman aqdim, nufa-d belli icennayen-nneɣ imezwura ur ttemεawanen ara gar-asen. Ttwaliɣ ifennanen n” rray” ttemεawanen gar-asen ama dagi deg tmurt ama deg tmura tibaraniyin. Ad iɣenni yiwen n “rray” deg Paris, ad yawi akk imeddukkal-is ad d-cnnun akk yiwet n tezlit, ma d nekni s yiqbayliyen, nettmeɣullu gar-aneɣ.

Amek-itt tezlit taqbaylit di lɣerba?

Ulamma lɣerba isem-is lɣerba ama di Fransa neɣ d Marikan neɣ Canada, acu kan tura mačči am zik, imi llan wallalen itiknulujiyen n teywelt, i yerran amaḍal amzun d taddart. D amedya, ifennanen yettidiren deg Fransa, ttwalin-ten yiqbayliyen n din kul ass, am nutni am wiyaḍ, acu kan mi ara iruḥ yiwen sya seg Lezzayer ɣer din ladɣa tikkelt tamezwarut, ttmaggaren-t-id s tumert, ferḥen yis-s aṭas, ihi mi ara iruḥ d inebgi, ttaεwaqqen amek ara as-xedmen, am win yewwin taɣeddiwt.

D acu ara d-tinniḍ deg yicennayen yettεawaden tuɣac n wiyaḍ deg tesfifin?

Win ara iεiwden taɣect n uccenay-nniḍen, awi yufan ma yedder ad t-iciwer s timad-is, yerna ad as-isel uqbel ad d-tffeɣ, ma yemmut, ad iciwer imawlan-is. Dagi ma yella ur yesεi ara izerfan n umeskan n ONDA, ma yella yesεa-ten d awezɣi ad as-ruḥen, fiḥel ma icureε-it neɣ yewwi awal fell-as. Acu kan daɣen mi ara yettmeslay di tɣamsa neɣ tilibizyu d radyu, ilaq ad d-yinni belli mačči d ayla-s. Si tama-nniḍen, yezmer ufennan ad as-iεiwed i tezlit n yiwen, ad as-yernu ad tt-icebbeḥ akter neɣ ma ulac maḍi ad as-yefk azal-is d rruḥ-is i as-ilaqen. Amedya Matoub Lounès aṭas n tuɣac iwumi iεawed, maca leεmer i d as-yessenqes deg wazal-nsen, ittkemmil yettcebbiḥi-tent ugar. Am wakken daɣen llan wid yettruẓun, yettcemmiten tizlatin yelhan, mebla ma nudder-d ismawen.

D acu ara as-tinniḍ i wid yettrağun amaynut-ik?

Am wakken i d-nniɣ yakan, sewjadeɣ tasfift tmaynut i taggara n waggur n yebrir 2017, akka tura la as-xeddmeɣ “clip” di Fransa i yiwet n tezlit tajdidt. Ad asen-iniɣ i wid yettrağun album-a, ssarameɣ ad asen-yeεğeb aṭas. Imi ad ilint deg-s 8 n tezlatin, gar-asen-t: Nneqma, Temẓi, Ad qqimeɣ gar-awen, Lexyal…

Awal-ik n taggara…

Tanemmirt-ik ɣef tdiwennit-agi i yi-txedmeḍ i nekk d leqdicat-iw idelsanen. Tanemmirt tameqqrant i Uɣmis n Yimaziɣen imi i yi-iga azal, ad awen-iniɣ afud igerrzen i kunwi d uɣmis-nwen. Ad iniɣ tanemmirt s tussda i wid akk iyi-ḥemmlen, d widak yesmeḥsisen i tuɣac-iw. Ssarameɣ, ad tuɣal tmurt-nneɣ ad tesεu azal gar tmura-nniḍen, d azuxxu ara nettzuxxu yis-s mačči d leḥya ara nettsetḥi yis-s.

Yesteqsa-t Adaoun Abdelghani

Partager