Taggara n ddurt yezrin, i lmend nyimuras n unebdu , tasqamut n lɛeqqal n taddart Lmecta di tama n Uqbu, unagen s warrac n taddart-nsen ɣer yiwet n tqacuct n yidurar n tmurt n leqbayel, anda kessen lejdud-nsen zik-nni « Azru n tḥur d luḍa n Ubawal » i d-yezgan deg Wat Yililten.
Wwin igerdan yesɛaan gar 06 ar 12 n yiseggasen di leɛmer-nsen. Tasaɛet d 10h imi wwḍen s amkan. Imḍebbren n taddart, heggan-d yiwen n wahil i lfayda n yigerdan-nsen. Di tazawara, yella-d usenɛet n tudrin n tmurt n leqbayel s yismawen-nsent sɣur imeksawen i yufan dinna, tid n lɛerc n At Yililten akked d tid n udewwar n At Mlikec d tid n tɣiwant n Yiɣrem. ɣef lewhi n 11h, yella-d umeslay ɣef umezruy, anda i d-yemmeslay Mass Brahim At Lḥusin, d aselmad n tmaziɣt, i yigerdan ɣef ṭrad n 1857 i d-yeḍran di tudrin i d-yezzin i Uẓru n Ṭhur. Deg wawal-is ; yemmeslay-d ɣef umennuɣ n Yicerriḍen, i d-yeddan deg udlis n Emile Carey deg udlis-ines iwumi t-semma s tefransist « Conquête de la Kabylie et Arrestation de Llala Fatma n’Soumer de 1857, page90-102 », imi tuget n lejdud n yimezdaɣ n taddart n Lmecta, kkin di ṭraḍ n Yicerriḍen asmi i d-yella nnfaq urumi. Ttbut ɣef waya d ayen i d-nelqeḍ deg yimi n Dda Salah, amɣar n taddart 94 ans, yenna-k : « zik win yekkren ɣer wayeḍ ad as-yini ɛni tewwiḍ-tt-id deg Yicarriḍen ? i win ara yeččḥen deg yiɛeggalen n At uxxam. Ɣer waya mmlan-d yimeqranen n taddart ismawen n kra yimukan d tliwa n waman. Aya mebla ccek, d ayen ara yesnernin deg umawal n yinelmaden, ladɣa kra yismawen i icudden ɣer tɣerma n yimaziɣen n tama n leqbayel. Amedya am wawal « Tiwwura n ugdal », imi i steqsan warrac ɣef unamek n wawal-agi d wansa i d-yekka. Abdelkader Iḥemmucen, yewwi-d awal s telqaty ɣef unamek wawal « Agdal » yenna-d :’’ Awal agdal yekka-d deg umyag gdel « eǧǧ », imi zik-nni asmi tadamsa leqbayel tcud ɣer tkessawt, llan yimukan i deg ur kessen ara ttaǧan-ten, alamma yekfa akk usaɣur deg yimukan-nniḍen imir ad tennejmaɛ taddart wa ad kksen tamuqint, syin d afella, ad serḥen imeksawen i lmal-nsen , aya yemmeslay-d yakan fell-as ula Carl Marx di la revue Africaine . Tirza tettkemmil almi d amraḥ n Ubawal, seld asgunfu d lawan n wučči, yemmeslay-d Belqasem Takenint i yigerdan ɣef yismanwen n kra n yisekla, akka am useklu abawal yenna-d : « tagi d tejra yettidiren kan deg yimukan aɛlayen-nni n 1200 lmitrat ɣef lenḥer. Teṭṭuqet deg umkan-agi ɣef waya i as-semman i umkan-a Abawal. ur tt-yettruzu ara udfel d waḍu, teǧhed atas, tettidir nnig 03 n leqrun » . Imi n nqerreb ɣer warrac n taddart, nesteqsa-ten nufa ferḥen mačči d kra : ‘’d tikkelt tamezwarut i d-kecmeɣ amkan-agi di tudert-iw, yecbaḥ aṭas, ssarameɣ ad d-nettuɣal yal aseggas ɣur-s‘’. i d-yenna Yuba agrud n 11 yiseggasen. Tameddit n wass maḍi, tella-d temlilit n ddabex uḍar gar yigerdan, tiqcicin. Urarent, diɣ, tuqemca tufra gar tjur n ubawal. Ɣer taggara, kksen jjiq igerdan s ccnawi d ubendayer, ceḍḥen, ḍsan , uzlen…atg Tekfa tirza d abrid n tuɣalin ɣerr lkiran, win yebɣan tamussni yugem-d, win izuren yeqḍa-d, win yebɣan agama iwala-d. D wigi i d lesrar n yidurar n tmurt n leqbayel.
Brahim Benhamouche

