I$eblan, ihulfan d yisirmen n yifellahn d at lemâinsrat

Lêasen At Ämer Weâli (Taqerbust):

Usi$-d ad d-sekne$ afaris-iw (produit); lesnaf n zzit, yelhan nezzeh i as-tettwasen temnavt-nne$. Deg leâwayed-nne$, ifellaêen ttaooan azemmur-nsen ad ires, azal n waggur alma ye$mel d$a iseââu tesmem. Nesâa kra n wuguren imecîaê, nessutur seg lêukuma ad a$-d-âiwnen s ttawilat : alduy n yiberdan n tfellaêt, ibasanen, lpumpat d yiqudas n useswi.

Llan aîas n lesnaf n uzemmur : azerraj, bu yiccer, aharun acamlal, aymel, agraraz… yella wayen ur nessin ara, iruê-a$ yisem-is ; yal ssenf s lbenna-s, yas ssenf s yini-s, yal ssenf s tfesna n tesmem yesâa; $ef waya ilaq yal ssenf ad yettwaééed iman-is.

Mâemmer Ciban (Ccerfa) :

Tagi d tame$ra n uzemmur, nusa-d ad d-nesken afaris-nne$, zzit n uzemmur d nniâma i $-d-yefka Rebbi i temnavt-nne$. Nekni tafamilt Ciban n Ccerfa nxeddem zzit n uzemmur seg 1880, seg jeddi-tne$ Lêao Saâid Uciban. Lemâesra-nne$ tewwi La médaille d’or deg useggas 1939 deg temsizzelt tafellaêt tamatut n Paris, rnu $er-s tin n useggas 1952 le mérite agricole.

Ass-agi, neb$a ad nekki deg usewweq n zzit-nne$ $er berra. Lqanun n tmurt-nne$ akken ad yeffe$ ufaris, ilaq ad tili l’étiquette tettwaru s taârab akked d tutlayt taberranit i k-yehwan. Nekni neb$a leswaq imaynuten : deg l’europe, Marikan akked l’Asie, ihi nefren Taglizit.

Tiddukla Lfeor n at Lemâaser n twilayt n Jijel :

Nusa-d $er Tqerbust akken ad nekki deg temzikkent-a n uzemmur akken ad nemyagar d tdukliwin-niven, ad nwali lesnaf n uzemmur akked zzit. Ad awen-d-mmeslaye$ $ef yiwen n useqdec-nne$ asmensay (traditionnel); wagi d llemc (iclem n uzemmur) ula di temdint n Nice xeddmen-tt, qqaren-as : le caviar niçois deg les Alpes-Maritimes; ma dagi $ur-nne$, neqqar-as llemc n Leqbayel, d aâemmuc aberkan, izad deg-s cwiî n lmelê maca d abninan ! yettuseqdac s waîas deg wansayen-nne$ tama n Jijel d Milia. Ma d amureo i nesla tettem-t di temnaî-nwen akked tama n Lbero i yettawven alma 70 idinaren nekni nettveggir-it. Akka yal tama s leâwayed-is. Ma d i$es nessexdam-it d aser$u i usewwi d useêmu deg lawan n tegrest.

Belqasem Ëaou (bab n La Pépinière Si Belqasem, Ccerfa) :

Nusa-d ula d nekni akken ad d-nâiwen deg tme$ra-agi, bac akken ad d-nesken; ad d-mmeslaye$ cwiî $ef la pépinière-inu. Sâi$ tallelt n ddula di 2000.

Massa Qasimi :

Nesâa tamurt deg Mayu, nekseb azemmur, ur nesâi ara lemâinsra. Zzit n tama-yagi yettwassen, nekseb deg-s ta$ara ifazen, acku d yiwen n ssenf kan ur yexliv ara, neb$a ad nekcem yis-s $er ssuq amavlan. Ugur i nesâa, d aman i ixussen, ilaq-a$ lbir d wallalen i as-ilezmen am wakken i ttâawanen at lemâaser.

Sayeê Ceâban (Ëizer) :

£ur-i lemâisra s tallelt n tfellaêt, nesâa ugur n Lbanka, ilaq ad txellsev di lweqt. Nesâa, da$en, ugur n tebzert (les impôts), nxeddem sin wagguren deg useggas, nutni ilaq yal aseggas ad tettxellisev $as aseggas ixus.

Äamer Igenni (Taqerbust) :

Aseggas-a ixus uzemmur, ur yerri ara mliê ahat imi drus ugeffur d-ye$lin deg tazwara. £as azemmur aîas, zzit ixus ma nmuqel $er yiseggasen yezrin yettarra gar 14 ar 20 litrat i uqenîar.

Yesenîeq-iten-id H. Ahmed

Page 13

Bgayet

Timezdu$in n LSP n Sidi Äli Lebêer

3 n yiseggasen u mazal !

Yebda lebni n 154 tmezdu$in deg useggas 2006. Ar ass-a, l’OPGI qrib ad tfak lebni n 39 n tmezdu$in. Ay$er, yiwen ur yeéri ? Γas yella leâvil, deg tazwara n useggas 2009, ssrabes n l’ OPGI téeyyer wid yu$en timezdu$in-a ad d-rnun qrib 23 n yimelyunen i yiwen meâna ar tura ur bdint deg lebni n tiyav.

Aîas n wid ur ixelsen ara, ufan iman-nsen ttwaksen. Iwumi ? Akken i d-qqaren iwakken ad fken timezdu$in-a i leêbab n wid ivebbiren deg l’OPGI. Ula d tirebbaâ i ibennun timezdu$in-a deg Sidi li Lebêer, ur mniâent ara seg tedyanin i d-yettnulufun s$ur tkumpanit-a. Deg 3 n yiseggasen-a, âeddant-d syin nnig n 5 n les entreprises. Amek ara ifak lebni ?

Akka, aq-a$ deg useggas 2009, ma d îîbel d ubendayer n wid icennun « Amelyun n tmezdu$in » mazal ur yelxis.

Amastan. S

Bgayet

Asmekti n tmettant n Dda Lmulud

Ayen d-nnan yileméiyen $ef Dda Lmulud

Zrin 20 n yiseggasen segmi yemmut Mouloud Mammeri iwmi neqqar Dda Lmulud. Seg wid akk i yesteqsa u$mis n yimazi$en ad d-inin d acu i ssnen $ef Dda Lmulud, tuget-nsen deg u$erbaz ay t-id-gemren. Cwi tekcem tmazi$t $er lakul ! Tilaq aseggas ad d-yernu $ef wayev, amezruy ad d-yeggri d wayev.

Tiziri, d yiwet n tnelmadt n useggas wis 3 n u$erbaz alemmas da deg Bgayet, tenna : « Dda Lmulud d amyurar – d amaru maca akka i t-telmed deg u$erbaz – i ixedmen aîas $ef tmazi$t. £ri$ kra n wayen i d-yura deg yidlisen n lakul n tanga (matière) n tmazi$t.  » Faîima yeqqaren deg useggas wis 4 n u$erbaz alemmas, tenna-d : « Yella kra n wayen i d-yura Dda Lmulud deg yidlisen n u$erbaz. Meâna seg baba ay ssne$ aîas n tlufa fell-as. Dda Lmulud d ame$nas ameqqran n tmazi$t, yettna$ $ef tmazi$t. Amer ur iyi-d-yini ara baba aya, ur ttiâlimi$ ara s wanect-a.  » Ma yella d Mayas, ileméi n 19 n yiseggasen, yesla kan s Dda Lmulud bla ma ye$ra kra fell-as, yessen-it seg lakul asmi i i$ar tamazi$t.

Wid akk yesteqsa u$mis n Yimazi$en, yiwen ur yeéri d Dda Lmulud ay yellan deffir n tefsut n 80. Aîas n yimeqqranen i nesteqsa, ur âlimen ara d netta i d-yuran deg useggas n 1957 ayen i d-tenna terbaât n FLN deg useqqamu n leonas yedduklen ONU.

A win yufan ad d-yeggri wawal i d-yenna yakan Dda Lmulud « Yella yiwen yella ulac-it, yella wayev ulac-it yella.  » D asirem, yelha usirem i win ur nette$imi almi d azal ad yazzel !

Amastan. S.

Tizi Uzzu

I warrac-nne$

D acmumeê d usirem i d-yerra wayen la d-tettheggi temdint n Tizi Uzzu $ef te$zi n useggas-agi, i yinelmaden-is : timsizelt gar yi$erbazen imenza 2009. Isalli-agi ur yendih ara akken iwata, imi di tmurt-nne$ nettmekti-d imecîaê deg wass agera$lan kan, rnu asmekti yettas-d s wawal kan ! Tikelt-agi Axxam n Yidles n Mulud Mâemri ixulef, imi yefka tagnit i yinelmaden, iselmaden, d yimawlan akken ad d-ttemlilin $er yiwen n unnar.

Timsizelt-agi, tella-d gar 16 n yi$erbazen imenza n t$iwant n Tizi Uzzu, ttemqabalen-d êsab n tes$art, rebâa rebâa n yi$erbazen, deg wass n lexmis di tzeqqa tameqqrant. Yal timlilit, i$erbazen teâna temsalt, ad d-heggin agraw n 4 n yinelmaden ara d-yerren $ef yisteqsiyen, ad d-rnun sin n leqdicat idelsanen: d ccna, d taceqquft n umezgun, … atg. A$erbaz i d-yufraren, ad iâeddi $er uswir-nniven, alamma qqiment-d 4 n trebbuyaâifazen i timlit n taggara ara d-yilin deg umenzu n yunyu i d-iteddun.

I usmekti kan, timsizelt n yilindi 2008, d a$erbaz n Buxalfa i yewwin arraz amenzu. Wissen iwumi ara d-yevs warraz n useggas-agi?

Djamila Ahitaghel

Ain Lhemmam

Ad yesser Rebbi tameddit

Deg wagguren-a yezrin, awal yettazzal aîas $ef tnezdu$in yettwasnen s yisem bâtiments APC/CNEP, i d-yezgan deg tlemmast n Micli. D acu kan ussan-agi ineggura tugdi d wawal izaden $ur yimsebriden ne$ yimezda$ n Äin lêemmam, imi lexsara tettban-d âinani gar wallen n yal amdan. Lexsara-a i izemren ad tu$al d tawa$it, tettzid seg wass $er wayev, alad$a seg ugeffur-nni iâeddan i d-yewwten s waîas.

Lqaâa tettsubbu s waîas, yu$al iceqqeq, yeldi ula d abrid, almi yessawev akken ur tezmir ad teêbes tkerrust. Amkan n ssuq, isub aîas am wakken d znezla i yewwten di Micli. £ef waya lxuf izad $ur yimezda$.

Lxuf-agi i ized$en imdanen, yettkemmil yal ass. Imsebriden mi ara vefren abrid yettawin nnig ssuq n Micli, ulac win ur nêebbes ara akken ad iwali, ma yella d tidet ne$ ala, iceqqiqen i yewwten amkan-nni.

D acu yevran? Ne$ ansi i d-yekka waya? Yal yiwen d acu-tt n tmacahut i d-yettawi. Ayen i$ef mwatan akk yimdanen : asmi tella Fransa, ugin ad bnun tinezdu$in deg umkan-nni; imi d amkan yesâan aîas n waman. Wiyav nnan belli asmi i ttunexdamen iqadusen n waman n ugeffur d tzuli$in n Micli, ur ffi$en ara maca ooan-ten kan din, $ef waya aman n tzuli$in d wid n ugeffur ttgelillen ddaw lsisan n yixxamen.

Ma nesmekta-d, asmi kfant leêwari d têuna s lebni, nzant s wacêal d imeyyaten n yimelynen, wid yu$en ur érin d acu yellan ddaw n lsisan. Asmi i d-yusa lwali n Tizi Uzzu $er Micli, Yenna « waqila ilaq Micli ad yettwahud » d acu kan sani ara yu$alen imezda$ n yixxamen-a? Imi ulac d acu yettuheyyan.

Deg wussan-a yzrin, tirza n yimassanen (les techniciens) n CTC d wid n bureau d’étude ttasen ttqissin, qqaren $ef wakal ; d acu kan akken nnan kra n yimezda$ yettwaksasen u$ilif. Ma d kra n yimdanen-niven ur uminen, imi nnan « d asebber i d-a$-ttsebbiren, laman deg yimassanen-a ur yelli imi nutni ttuceyyâen-d akken ad a$-segnen. « 

Acêal d aseggas aya ttbanen-d leêyuv n kra lbaîimat seg uceqqiq $er wayev, ççuren d i$isan; ma d yiwen yessuli awal s waya « uggad albaâv n wussan ad d-kkre$ ssbeê ad d-afe$ iman-iw deg wasif n loameâufella, ad yesser Rebbi tameddit »

M. A. B

Am win iceîîêen i uder$al

Tame$ra n lxalat

Terfa Sadia n l’euro $ef Lbacir Taxuxut, lmir ajdid n at Rgad. Qqaren-as Taxuxut axaîar uqbel ad yu$al d imvebber n t$iwant, tu$-it yeznuzuy rmel deg wasif n taxuxut.

– Amek tettheyyiv tame$ra n tilawin, ur d-tceggeâv ara $ur-i ?Äni ur k-ççure$ ara tiî-ik a bu…?

– Ëaca a nna Sadia ! Aêeq sidi ccix a d tatut i ttu$ !

– Tettuv ! Axaîar maççi d yiwet i yellan deg uqerru-k. Yeççur di prujiyen: d luzinat, d sbiîarat, d lakulat, d iberdan…

– A nna sadia…

– Ulac nana-k Sadia ! Puis d’abord d nek i yebuîîin fell-ak, maççi d keç. Ëess-d ihi : tame$ra n 8 di me$res d nek ara tt-iheyyin. Keç, heyyi-d iêemmuten !

Ur d-yerni ara awal Lbacir taxuxut, yewwet-itt couchez-vous.

Tameddit-nni, tessawel sadia n l’euro i Kaci l’angoisse, lmir aqdim, di tilfun:

– Allo ! d Kaci?

– Azul a nna Sadia ! amek, yegfsa ujeooig-im?

– Aqli ttêeyyi$ tame$ra n lxalat. Ad k-êwioe$. Äeddi-d s axxam tameddit-a.

– èer lamiri !

– Ad a$-sxesren tame$ra akken, akken sxesre, wikkele$-asen Rebbi, lficîa n uzemmur. Nni$-ak timlilit deg wexxam

Amecwar akka, tessawel ar Lezzayer i Mina, yelli-s n mmi-s n Rezki Dezdeg.

– Mina ! Amek telliv? Jeddi-m ? yemma-am? Atmaten-im ?

– Uh, tata Sadia !Äeslam-inem! Acêal-aya ur kem-éri$, amek llan At Rgad…

– Ad kem-ya$ lxir a yelli ! nni$-as, akem âwioe$, kem d jeddi-m, lexmis-a

– D lxir a tata ?

– D lxir a yelli!ad iyi-tâiwnem deg uheyyi n tme$ra n lxalat.

– Uh, la journée de la femme ! bien sur tata, tu peux compter sur moi

– Amek?

– Ass n lexmis ad ili$ din

– Ur tettu ara, glu-d s Djamila le chignon

T. Ould amar

t. ouldamar@yahoo. fr

Ttwali$-kem d liânser

Ay d-yessurugen isefra

Ttwali$-kem d i$éer

Ay deg tuzzel leênana

Ttwali$-kem d lebêer

Yeççuren dleêmala

Qim kan akken !

Ttwali$-kem d ddunit

Ay d-yettmagar lîufan

Ma yekker îrad d yimen$an

Ttwali$-kem d targit

Yessedhan wid ur neggan

Qim kan akken !

(Sadi Kaci)

PAGE 14

IXULAF

Asmi bdi$ ta$uri n tmazi$t

Cfi$ i wass amezwar asmi qqerra$ tamazi$t. Mi d-tekcem tselmadt, ttavsa$ imi d-thedder s teqbaylit daxel n tne$rit. Yerna imiren taselmadt-ayi, ur tecbiê ara d$a kerhe$-tt. Imiren da$en, ur ssine$ ara ad $re$ tamazi$t yerna ur ttêibbi$ ara tamazi$t axater tenna-yi-d yemma ur tettwaêsab ara yerna ulac lfayda.

Tura, ur ttwali$ ara akken, ttêibbi$-tt tamazi$t trennu tessalay-id deg tneqqiîîin. Ferêe$ mi ara d-tekcem tselmadt-inu axater abêal ttqessire$.

Sara Hidouche

I Mass Rabhi Allawa

I keçç ay aduktur

Ass-a, yewwev uqerruy $er tcacit. Teflev i tizi, tizi ad ak-tefk i tayev. Ayen tekksev i tezdemt ad tifsus.

Dayen, d tagnit-ik a Mass Rabêi Allawa. D$a, d tagnit-nne$ da$en, izad lferê fell-a$, yu$al-d $er yimawlan-is. Imi tt-id-tzu$rev seg Fransa le doctorat-inek, la k-nessaram, nekni akk wid yekkin deg u$mis n yimazi$en, ad teêrurdev, ad tefrefrev, ad tu$alev d aprufisur. Ahh, nettu, ula d ibawen da$en !

A$mis

Mouloud Mammeri

I cfawat, i lebda

Aniwi ur tezzuzen La colline oubliée, le sommeil du juste d yedlisen-niven i yura Dda Lmulud ?

Wagi, d amaru, d amusnaw ilulen ass n 28 deg jember 1917 di Tewrirt Mimun deg At Yanni. Yebda leqraya di taddart-is, syen iruê $er Äemmi-s $er lmerruk, deg useggas 1928 iwakken ad ikemmel leqraya-s. Kra n yiseggasen kan, yu$al-d $er tmurt, anda yekcem $er tesnawit Bigeaut tin iwumi neqqar Emir Abdelkader. Ur iâeîîel ara, yunag $er Fransa, maççi iwakken ad yexdem meâna akken ad i$er. Seg tesnawit Louis-Le-Grand, yerra srid $er l’école normale supérieure.

Mi tebda tegrawla tagre$lant tis snat, tewwi-t Fransa $er unnar n îîrad, armi d 1940 i d-yu$al. Ifures tagnit iwakken ad yekcem $er tesdawit. Sin n yiseggasen mbeâd, yu$al da$ $er tegrawla. Yunag $er Fransa anda i d-yu$al s wudem unsib d aselmad. Deg useggas n 1947, yekcem-d $er tmurt, anda yes$er di Médéa d Ben Aknoun. Di 1952, yessuffe$-d ungal amezwaru iwumi isemma La colline oubliée ney Tawrirt yettwattun. Deg useggas n 1972, yebda yes$aray Tamazi$t di tesdawit n Lezzayer. Amecwar-agi ur ivul ara imi ssrabes n udabu $evlen-d lxuf d usermimez deg yinelmaden yeqqaren tutlayt-agi.

Yu$al Mulud Mâemri d imvebber $ef yiwen n usnari n umezruy, am wakken i yura yiwen n udlis ideg i d-yejmeâisefra n Si Muêend U Mêend. Deg useggas n 1980, deg waggur n me$res, ssawlen-as-d yinelmaden n tesdawit n Tizi Uzzu ad d-yeg asarag $ef udlis-agi n yisefra. Deg ubrid-is, ur t-ooin ara yimsulta ad yawev $er tesdawit. D tin d$a i d ssebba i d-yessawven tafsut n tmanyin i d-yessuff$en amennu$ $er ubrid. Am wakken i yettekki Dda Lmulud deg temlilit n Iâekkuren di $uct 1981, anda i d-yettwahegga yiwen n usenfar d aba$ ur $ef tutlayt tamazi$t.

Deg Paris, yella d aqerru $ef yiwet n tes$unt « Awal », am wakken da$ ur ye$fil ara $ef yisaragen di yal tamnavt iwakken ad yessuffe$ tutlayt-is seg tatut.

D amagday, d amusnaw, yenjer abrid i tmazi$t imi isers deg yifassen n wid i d-ivefren adlis amezwaru n tjerrumt. D adlis i yeldin allen i waîas n yine$masen i yettarun ass-a s tmazi$t.

Deg tu$alin-is si Lmerruk anda yeêver i yiwet n temlilit $ef tmazi$t, tqubel-it-id yiwet n lmusiba di temdint n Ain Defla, yeglan s rruh-is. Qaren-d: d ttejra i d-ye$lin fell-as!

Yemvel Mammeri deg At Yanni, di taddart-is.

M. Smail

Tasuqilt

Äumer xiyam

Tasuqilt si tutlayin nniven $er Tamazi$t d yiwen ubrid i-yezamren ad ileqem ageîum n telsa $ef ufurk n ljedra tanaûilt. Abrid-agi yezmer ad yeglu s waîas deg usnarni n tira, akk d uêatac $ef ayen yellan d amaynut, weroin tεbata-t teskla id yettlalen deg rebawen-nne$. Anecta a$-yezdi $er kra ice$ben imdanen di dunnit merra, wa d-yeldi iberden s tehri aken ula d tasekla ne$ ad tewεu i wacqirew i d-yesrus lawan zdat tinegmi-ines.

Si tamma nniven, azal n tsuqilt, yella deg gerujen ara d yillin ger ifasen n wid yeqqaren s Tamazi$t, imi d ttawil ara ten-yesiwven ad issinen igarujen n tira d-yettlalen s$ur yegduden i a$-yecban di dunnit.

Tasuqilt d yiwen n ttawil ara yawin di$ i$aniben imaynuten $er tira-ne$, d win ara d yeskacmen tikta nniven $er tidmi-ne$, d win ara yesamsawin timadit-ne$ akk d ttin ljenas nniven, d win ara yerran ixfawen-ne$ ddren talit deg nella meb$ir tiyarsiwin, meb$ir akukuru.

Tasuqlit inejr-as asalu umaru ameqran Muhya, i d-yerran acêal d asefru, acêal d tacquft n umezgun si tutlayin nniven $er taqbaylit. Muêya ibeggen-d ljehd n wawal amazi$, yekkes lêif $ef umyag-ines. Yesnaεt-d belli taqbaylit tezmer ad tεebi yakk timsal yettmager wamden di tudert-is.

Di ljerra n Muêya, aîas nwid i d-yernan, nudan ula d nutini amek ara d-awwin $er taqbaylit igarujen n tesekla yettwarun s tutlayin nniven. Tasuqilt ur teqqim ara kan si taqbaylit $er tafransisit, tu$al di$ si tutlayin tijenîav $er tmazi$t.

Aîas n wid yetteεraven ad rren $er taqbaylit isefra n Maêmud Derwic, Nizar Lqabani, baxlaf ayen i d-yu$alen si tafransist $er tamazi$t am Jaques Prévert, Boris Vian d wiyav.

Ger wanecta n wenwiwel d wefriwes, lwelha tezzi $er leqdic n Mass Äabdelah Ëaman akk d Mass Ait ameur Amar, i d-yerran yal wa s u$anib-ines, yal wa s uêlfu-ines Timrabεin n Umer Xayyam $er taqbaylit.

Tasuqelt i d-yexdem Äabdelah Ëaman teffe$-d d adlis $ur tizrigin n usqamu unnig n timmuz$a(H. C. A),ma d tin id yexdem Ait ameur Amar ad teffe$ $ur Tizrigin n tmazi$rt d ttefransist( SEFRABER) yettilin di Fransa.

Ayen yesawhamen d abrid i d-yenjer yal yiwen seg-sen. Mass Hamane yettεici di Wehran, meqqer di laεmer, tamu$li-s $er tamsalt n ddin d tamu$li n yibabaten-nne$ s umata. Ma Mass Ait ameur, yetturabba-d di tmurt n leqbayel, meééi di leεmer, yettidir di Fransa, tamu$li-s $er ddin d tamu$li ur ncud ara $er laεwayed deg d-nekker.

Maca cbaêa n yisfra n-εumer Xxaym, telqay n tidmi-ines, tesdukul-iten. Yal yiwen inuda amek ara d -ileqem ageruj -agi deg tettiki talsa merra $er tasekla tamazi$t.

Izad na$ ixus wamek d-rran imeslayen n Xayyam $er taqbaylit, d d tmasalt nniven, yeêwaoen asqardec leqayen. Deg avris-agi, ayen i a$ -yecqan d ayen nniven: ass-a timrabεin yuzlen $ef yilsawen n yemdanen di dunnit merra s yal tameslayt, zemren ad azlent s yiles Amazi$ tura.

Aya mebla cekk d asurif ameqqran.

Ait slimane Hamid

Si tama teggiv-d leb$i

Si temma tesbedev-d ifergan

Zzun tenniv : snugdem lkas

Mebla ma ne$len waman

εumer Xayyam