Ussan-agi i iɛeddan, nemlal Lucienne Brousse deg wexxam-is, di Lezzayer tamanaɣt. Nruḥ beddema ar ɣur-s i wakken ad nemmeslay ɣef tirmit-is (son expérience) deg walmad d uselmed n teqbaylit.
Lucienne Brousse d tamrabeḍt n yirumyen. Ɛeddan ass-a xemsin n yiseggasen seg wasmi d-tekcem Lezzayer. Am nettat, am yimrabḍen n yirumyen nniḍen. ttidiren gar ‘’at wexxam’‘. D tudert-nni gar izzayriyen, di tmiṭ n tmurt, i iḥetmen fell-asen(t) ad lemden (t) tutlayin n at tmurt
(taqbaylit, taɛrabt n lezzayer… )i wakken ad sfehmen wa ad fehmen ayen i asen-d-yezzin. Tuɣ-tt di tmurt n leqbayel di tallit n Madelaine Allain, tin yettekkin d J. M. Dallet deg usebded n FDB d umawal. D nettat daɣen yettekkin deg usebded n Centre d’Etudes Berbères Feminins (C. E. B. F) deg temnaṭ n at Menguelat.
Amek i telmed lucienne Brousse taqbaylit? Bac ad d-ter ɣef usteqsi, tuɣal s waḥnin ɣer deffir: « d timucuha i iyi-sḥemlen taqbaylit. Cfiɣ ɣef yiwet n tmeṭṭut awal n tefransist ur tessin ara. Tettmuccuh dayen kan. Tamacahut ara yi-d-teḥku fehmeɣ-tt mbla ma sneɣ awal n teqbaylit ».
Syin akkin, nettat d temrabḍin nniḍen d kra n lxalat tiqbayliyin stufant-d i welqaḍ n yisefra, timicuha d lɛadat n tmurt. Imir dɣa i twala Lucienne, Madeleine d tiyaḍ belli timawit-nni ilaq ad tt-teḥrez tira. Tira, daɣen ilaq ad tt-ḥerzen ilugan (‘’la norme’‘). Tekker Lucienne d Madeleine i « uselmed n teqbaylit ». Imir i d-ilul « Tizi n Wuccen », timsirin n teqbaylit i d-yesufeɣ(!?) Salem Chaker deg useggas n 2000.
Ur nerwa ara awal d Lucienne Brousse. Nunag yid-s, s weḥnin ula d nukni, ɣer tmurt n leqbayel n ugar n xemsin n yiseggasen aya. Ɛeddan gar wallen-nneɣ Boulifa, Bélaisd at Ali, Dallet, Zellal… (Ad d-nuɣal s telqay ɣef waya deg uṭṭunen d-teddun)
Ɣas telḥa di laɛmer, Lucienne Brousse mazal-tt tedduqes, mazal-tt tebded ɣef… tizi n wuccen.
Salas. O. A
