Udem gar wudmawen – Tameddurt n Belqasem Ben Sdira

Ilul Belqasem Ben Sdira deg useggas n 1845 deg tama n Tbeskert. Yella seg yiselmaden imezwura i yeslemden deg Uɣerbaz unnig n tsekla di Lezzayer tamanaɣt. Yella daɣen seg wid yezwaren i useqdec n yisekkilen n tlatinit i tira s teqbaylit. Yefka aḥric seg tmeddurt-is i usbeddi n wahil i usekfel n wansayen d tgemmi n tmurt n Leqbayel, d ayagi i as-d-yeldin iberdan akken ad tt-yesselmed. Asmi yella d anelmad yeqqar, yezga-d seg wid yufraren, iḥella-d taggazt (bourse) n ulmad, yettwaceyyeɛ sɣur anebbaḍ amatu lawan-nni ɣer uɣerbaz n Versailles, yessezri dinna kra n yiseggasen (1860 – 1863).

Ɣef leɛmer n 21 n yiseggasen kan, yuɣal-d ad yesselmed deg Uɣerbaz unnig n Lezzayer. seg 1882, Ben Sdira yettwasbed deg Teɣdemt tameqqrant ilmend n tḥerci d tmussni-ines n wat tmurt, akked tussna-s i snat n tutlayin taɛrabt d teqbaylit. Deg taɣult n tira, yeǧǧa-d i tsutwin i d-iḍefren agerruj, imi yella d ameskar n buhan n yidlisen i d-yessegzan akken ilaq taɛrabt taɣerfant n Lezzayer akked teqbaylit tumrist. Tebda tmacahut-is d tmurt deg useggas n 1886, asmi anebbaḍ amatu Tirman yefka-as ttesriḥ n tuɣdat (mission) ad yerzu ɣer teqbilin n temnaḍt-a deg yirebbi n Ǧerǧer akked sswaḥel n Ṣṣumam, akken ad d-yegmer dinna ttawilat yakk iwulmen i usishel n ulmad neɣ n uselmed n tutlayt n teqbaylit.

Inadiyen akk d tirmiyin-ines seg wasmi yebda amahil, ijmeɛ-iten-id, iga-ten s talɣa n udlis deg useggas n 1887, d adlis i d-yessuffeɣ ɣer teẓrigin Adolphe Jourdan di Lezzayer tamanaɣt s usentel « Timsirin s tutlayt taqbaylit, tajerrumt s ulqem ». Dɣa deg useggas-nni yakan i d-yessuffeɣ umidaw-is deg uɣerbaz aɛlayan n Lezzayer tamanaɣt René Basset adlis-is ɣer teẓrigin Maisonneuve (Paris), win iwumi yefka asentel n « Adlisfus n tutlayt taqbaylit ». Syin i yuɣal René Basset d aɣbalu yeṭṭfen amkan agejdan deg tezrawin s tmaziɣt i tallit ɣezzifen, armi d asmi i d-nnulfan leqdicat-nniḍen.

Ma d adlis n Belqasem Ben Sdira, ɣef wakken walan yimazzagen n taɣult-a, nnan d aɣbalu amenzu n leɛwayed d wansayen, agmar n tmucuha, timseɛraq, tineqqisin, ccna d wumyi n teqbaylit akked tutlayt (tajerrumt d tseftit). Yemmut Ben Sdira aseggas n 1901 seld yiwen n waṭṭan i t-yerran acḥal ɣer wusu. Yeǧǧa-d yelli-s Lila i iḍefren taɣult n uẓawan, armi tuɣal tufrar gar temẓawanin n umaḍal.

Kh. A.