Amuli wis 11 n uɣmis La Dépêche de Kabylie – Lḥewj n isalen yedren

Ass n 14 yunyu d amuli wis 11 n tllalit n uɣmis « la dépêche de kabylie » tabrat n tmurt n leqbayel . Tallalit-agi tedra-d aseggas menbeɛd tamesbanit n 14 yunyu 2001 yewwin leḥmali n yemdanen ɣer Lẓẓayer tamanaɣt ( tafsut teberkant) akken ad siɣḍen tiɣeqrat n leqsar i uselway n tmurt. Medden ccfan ɣef wamek tekfa tmesbanit-agi : s leqher, imeṭṭawen akked ineẓman. Ẓẓur-nni id yeseɣli udabu ɣef yimesbaniyen ikamel i lbaṭel id yeglan s tmenɣiwt n Guermaḥ Massinissa akked d waṭas n ilmeẓyen id yekran akken ad qazmen tamuḥaqranit n yemsulṭa akked leḥkem di lǧera n times yuɣen di tafsut tabrekant. Amusu n leɛrac, id illulen deg irebbi n lfetna, yufa tiwwura ldint i leqdic-ines deg isebṭaren n uɣmis « la dépêche de kabylie » deg ussan-nni. Ineɣmasen yellan i lmendad n tira slexsen imru-nsen di tadwet n imenɣi ɣer izerfen akked tilelli n tmenna d wayen icudden yakk ɣer tugdut s unamek ines aḥeqqi. Ma yella aɣmis n « la dépeche de kabylie » yenerna-d ɣer zedwa n taywalt , ḥdac n isaggasen menbeɛd tanaḍt ( décret ) n 1990 iɛamden i usbeddi n yeɣmisen i tkabaniyin tusligin( sociétés privées) , aya ur d yelli ara s-ugacur neɣ i wakken kan ad yenerni umḍan( le nombre) n yeɣmisen yellan deg annar neɣ i wakken ad yeseɣzef deg ubereḥ yeččuren tignawt di lawan-nni. Tallalit n uɣmis « la dépeche de kabylie » tella-d imi tamawt tuɣal ɣer lexṣas yellan deg ayen yeɛnan asemṣiweḍ s leqruba( proxmité) ama deg ayen iccuden ɣer uguren n timeti deg tudert n yal-ass neɣ n waddal neɣ n tsertit akked yidles. Tamurt n leqbayel teḥwaj timesliwt n iɣublan-is deg aḥric iḥuzan yakk iferdisen-agi n taylawt s ljemla. Ihi si tazwara id yenǧer iswi i uɣmis « la dépêche de kabylie » : lmeqṣud d akken aɣmis ad yilli d lemri n wayen iḍerun yakk di tmurt n leqbayel, xas ulama cɣel ur yelli d win fesusen. Akken aɣmis ad iṣiweḍ ɣer lebɣi akked sebba n tllalit-is, ilaq tuget n leɛtab d waṭas n usnulfu di tagnit anda tiwwura qrib yakk medlent yerna iswir n uselmed n imesdawiyen( formation universitaire) yegrareb . Ahdum ɣef acu id yerna yir asujer d leɣlaḍ deg umeyyez akked uglugel n tidmi di tisertit sɣur aṭas n tamiwin yellan defir ayen id yettnulfun d ṛṛay di temnaḍṭ n tmurt n leqbayel. Di lhejna n tidmi tufriḍt ,yettwaḥattmen ɣef ugdud 32 isaggasen defir timunent n tmurt , lɛaqliyat n yemdanen sebkent , kecment deg yir ajeɣlal , ɛabdent arbib n tasnakta( idéologie) yeǧǧa lawan di reḥba n yir amteddu n lecɣel n tmurt iqebren deg akken ṛṛay yettwaḥweṣ . rrnu ɣef aya astehzi s tɣarmanit ( citoyenneté) yuɣalen d leḥram, d aṣṭaf ɣef ugdud. Aɛeddi seg yir ifri ,deg tbleɛ timeti, ɣef ugni n tafat anda amdan ad yaff tablat-is akked timunent ines deg ummeyez akked tidmi ur yezmir ara ad yilli kan akke s shala wa ad yezrireg akken tezririgen waman di tiregwa. I wakken ad ddun lecɣel akken ilaq, di lǧera n tulya ɣef usget n tiywalt s wacu i d-tegla tanaḍt n 1990, ulama ddew uguren yeqnen ɣer tawefɣa seg yiwen uɣanib n tisertit ( tidmi tufriḍt) ɣer uɣanib nniḍen( tidmi tillelit) , tewwid a tezzi lwelha ɣer wul n timeti d wayen ilehben deg taxlijin-is. Tewwid ad tezzi lwelha ɣer umdan s timad-is, netta yettwaḍerfen , yettwerkḍen deg izerfan-is acḥal d aseggas yakken . Limer d lebɣi tili d-allalen n tayawalt iẓayanen ( radyu, tilibizyun) d nitni ara yezwiren s annar -agi n umbaddel akked d tulya ɣef ugdud. Aya ur d yelli -ara imi leḥsab n tsertit yekka-d nnig ṣṣwab akked lmeɛqul . Tiyersi n tamselt mazal t-ccud ɣer ass-a.

Ihi aɣmis n « la dépeche de kabylie » ikcem annar umɣaweḍ i w akken di tazwara ad yegg lmendad i yisalen iḥuzen tamurt n leqbayel. I w akken ad yawwi ɣef ayen iceɣben iɣemaniyen di tudert-nsen n yalass deg temdinin neɣ di tuddar. I wakken ad yilli d amṣiweḍ ger imdebren akked uɣref . Anect-a mebɣir ccek d yiwen ucqirew meqran acku uguren zdat lebɣi-agi ssan si mkul jiha yernu mačči d izli. Xas akken yella lewɛer, maca di zhir n leqdic aɣmis yeskefled acḥal d imru, acḥal d anaẓur neɣ d amdan n yidles yernan iseɣ i tusna . Aɣmis yefka-asen tagnit akken ad ufraren ad awwin s annar n tira yakk tamusni-nsen . Ass-a uɣalen d iɛagalen n yidles s wacu tezmer ad tzux tmurt n leqbayel.

Nnig waya, asbeddi n « uɣmis n imaziɣen » yefkan nnuba i tneɣmest s tmaziɣt rebɛa isaggasen aya , yedda di lɣerza n tsertit n uɣmis « la dépeche de kabylie » yegga iyi-iman-is ( ad yilli d lxiḍ neɣ d snesla ara iccuden leqbayel ɣer timadit-nsen) asmi akken id illul u yekcem annar n umṣawaḍ. Xas akken ahat mazal ur d yeḥḍir-ara lawan akken as nneg aktazal ( aktazal nettraǧǧu s ccuq) i yisebṭaren id i tefɣen s tmaziɣt( taqbaylit) id di mkul letnayen, sḍa iɣ-id yettuɣalen sɣur imeɣṛiyen ( arrac n tasnawit, n tasdawit , iselmaden n tmaziɣt, imeɣnasen n yidles, inaẓuren…) ibagned tumert i d-ttafen imeɣriyen n uɣmis n imaziɣen mi ara d mlilen d yedṛisen n tineɣmest yuran s tutlayt –nsen. Amazanen-nsen rennun-d affud akken leqdic deg aḥric-agi ( tira tineɣmest s tmaziɣt) ad iwenaɛ simmal ɣer zdat.

Ulamek ara d nemslay ɣef umuli n uɣmis « la dépeche de kabylie » , mebla ma nudred lemziya yettawi i imyinigen n leqbayel iferqen di yal tamnaḍt n umaḍal. Iɣriben-nneɣ yellan tirni di Lmaruk, Fransa, Canada s tawil n uɣmis-agi ufan tabrujt s wacu ṭillin ɣef tmurt anda ǧǧen timiṭ-sen.

D anect-a yakk d wayen nniḍen i s-yeggan lemqud i tudert n uɣmis « la dépêche de kabylie ». D timsal-agi i s-yettagen affud akken ad ikamel amecwar akken dima ad yilli di lmendad n tmerǧiwt n imeɣriyen i s-yeṭṭfen affus seg amenzu ɣer ass-a.

Amar Naït Messaoud

Yerra-t-id ar teqbayli Ait Slimane Hamid